Gemeente van Jezus Christus,

[Intro: het kruis een schande voor beschaafde Romeinen]
Goede Vrijdag is het. ‘Een dienst rond het kruis’, zo stond deze kerkdienst aangekondigd. Wist u dat dat voor een Romein uit de tijd van Jezus een absurd iets zou zijn? samen komen rond een kruis… Een kruis is iets waar beschaafde mensen het niet eens over hébben. Laat staan dat je het kruis centraal zou stellen. Niet speciaal omdat kruisiging wreed is trouwens. Romeinen waren wel wat gewend, ze keken naar gladiatorengevechten of hoe mensen voor de leeuwen werden geworpen. Maar een kruis – dat hoort in de categorie van achterbuurt, misdaad, mislukking. Iets schandelijks. Zelfs het woord vermeed je liever. De Romeinse schrijver Cicero schreef eens over iemand die ‘aan de ongeluksboom werd opgehangen’ – en dan wist je wel genoeg over hoe het met zo iemand was afgelopen. Heel laag…
‘Een dienst rond het kruis’. Ja, die houden wij vanavond. Een eredienst, voor Jezus Christus, onze Heer, de gekruisigde. Iemand vereren die aan een kruis hangt, dat was voor een Romein al helemaal ondenkbaar. Het was de meest verachtelijke dood denkbaar. Een schande. Iets voor slaven en opstandelingen, nooit voor vrije Romeinen. Wie aan een kruis hangt, is niemand meer. Alleen nog een afschrikwekkend voorbeeld: zo laag loopt het met je af als je het gezag tart. Niet voor niets werden kruisen gewoonlijk langs de grote weg gezet, bijna als billboards. Te schande hangen, tot de dood erop volgt.
Gemeente, het thema voor de preek vanavond is ‘de schande van het kruis’.

[Jezus aan het kruis met schande beladen werd]
We lazen uit het evangelie van Markus, over Jezus’ laatste uren. Heel eenvoudig, zonder enige opsmuk vertelt hij de feiten. Akelige feiten. Eén ding wordt wel heel duidelijk: Jezus wordt te schande gemaakt, hij sterft niet alleen een smartelijke, maar ook een smadelijke, schaamtevolle dood. Misschien hebben we de geschiedenis al vele malen gehoord, maar als telkens als je het weer leest blijft het ontstellend. Het begint meteen nadat Jezus door Pilatus ter dood is veroordeeld. De soldaten maken een spotkoning van Jezus, ze zetten hem voor schut met een oude mantel en een kroon van doorntakken. Ze bespugen hem – wat is dat schaamtevol, als iemand in je gezicht spuugt!
En dan wordt Jezus gekruisigd. De soldaten verdelen zijn kleren, staat er zo eenvoudig. Maar dat betekent uiteraard dat Jezus geen kleren meer heeft. Op afbeeldingen van Jezus aan het kruis zien we gewoonlijk nog een doek om zijn middel. Maar in werkelijkheid hing hij daar naakt. Beschamend, om zo te kijk te hangen. Ik las ergens: je zou je handen voor je ogen willen slaan als dat je overkwam – maar Jezus kon het niet. Je zou weg willen rennen – maar Jezus kon het niet. Met armen en voeten is hij aan het kruis gespijkerd.
En alsof dat nog niet erg genoeg is wordt hij telkens bespot. Een spottend bordje boven zijn hoofd ‘de koning van de Joden’. De voorbijgangers en de Joodse leiders maken hem belachelijk: ‘kijk, is dat nou de messias, de koning van Israël?’ Zelfs de andere twee gekruisigden beschimpen hem.
Jezus hangt daar beschamend naakt, hangt er te schande. Het is of alles zegt: je bent mislukt, je bent niets. Vreselijk moet dat zijn, nog naast de lichamelijke kwelling die een gekruisigde doorstaat.
Dan komt er een duisternis van drie uur. Daar zou veel over te zeggen zijn, dat laat ik nu liggen. Eén voordeel heeft dit donker nog dat hem omhult: geen honende blikken meer of spot. Maar als het licht wordt, begint het weer: hoor, hij roept Elia, haha!
Zo hangt Jezus te schande. Is dit tafereel nu het centrum van ons geloof?

[Aangeven dat Hij de schande droeg voor ons]
Ja, toch wel. Markus vertelt slechts de naakte feiten. Voor wat het kruis betekent, voor hoe Jezus’ lijden en dood toch iets goeds brengen, moeten we elders in de Bijbel zijn; bij Paulus bijvoorbeeld. Ach, en de meesten hier zijn christelijk opgevoed, die weten het wel. Waarom heet het vandaag Góede Vrijdag? Ja, zul je zeggen, omdat Jezus toen de straf gedragen heeft voor de zonde. Omdat Hij zijn leven gaf, om ons leven te geven. Dat is waar! Maar waarom wordt Jezus dan te schande gemaakt? Waarom stierf Hij zo’n schaamtevolle dood? Of is dat gewoon de slechtheid van de mensen toen, terwijl het in Gods plan gaat om zijn verzoenend sterven?
Nee! Bij de betekenis van het kruis voor ons hoort óók dat het een schandelijke dood was. Iemand zei: Jezus had onmogelijk net zo kunnen sterven als Johannes de Doper. Johannes de Doper werd onthoofd in de gevangenis. Erg genoeg, maar geen schandelijke dood, niet te kijk voor iedereen. Jezus had zó niet kunnen sterven. Dan was zijn werk niet compleet geweest. Weet je waarom? Jezus droeg aan het kruis niet alleen de straf, hij droeg ook de schande voor de mensen. De schande en de schaamte van ons, zondige mensen, die kwam op hem. Daar wil ik vanavond op inzoomen. Jezus droeg niet alleen de straf, maar Hij droeg ook de schande en schaamte – voor ons!

[wat schande en schaamte is en doet, sinds het begin]
Wij mensen, wij hebben verlossing nodig. Dat is het uitgangspunt van heel het Christelijk geloof. Wij mensen zitten vast. Maar… niet alleen in schuld, in dat we kwaad doen er daarom Gods oordeel verdienen. Ja, ook daarin. Maar wij mensen zitten ook vast in schande en schaamte. Dat is namelijk compleet met elkaar verweven. Schuld, schande en schaamte horen samen – en niet alleen omdat ze toevallig met dezelfde letters beginnen. Als je verkeerd doet, word je schuldig, en dan sta je te schande en schaam je je. Vaak hebben we van het laatste meer last dan van het eerste!
Het begin van de Bijbel vertelt er al van. Van Adam en Eva staat geschreven ‘Ze waren naakt maar zij schaamden zich niet’. Geen schaamte, want er was ook nog geen schuld, geen zonde in de wereld. Naakt, dat is hier veel meer dan zonder kleren zijn. Het wil zeggen: zonder geheimen, open, echt, naar God toe en naar elkaar.
Maar hoe ging het verder? Daar is de eerste zonde al, dat gebeuren met de verboden vrucht. En wat komt er de wereld binnen? Schuld, en schaamte, hand in hand. Ze voelden hoe schandelijk het was wat ze gedaan hadden, en ze verstopten zich. Ze waren niet meer open en echt en onverstopt naar God en naar elkaar – ze gingen elkaar de schuld geven en God uitvluchten vertellen. Ze voelden zich schuldig, en daardoor onveilig, onwaardig. Ze schaamden zich dat ze naakt waren, en pakten de spreekwoordelijke vijgenbladeren. Ze hadden zich te schande gemaakt.

[wij allen hebben bevrijding nodig uit schande en schaamte]
Zo ging het toen, maar zo gaat het nog steeds. De zonde, dat wil zeggen: het niet op Gods goede weg gaan, brengt méér dan alleen schuld. Het brengt ook schaamte en schande mee. Schuld is spijt hebben van wat je deed. Bijvoorbeeld: het was verkeerd dat ik me zo liet gaan tegenover mijn buurman. Maar schaamte, dat is spijt over wat je bént. Ik ben een schandelijk slechte buur, ik schaam me. Schuld wil zeggen: ik deed niet OK, schaamte zegt: ik bén niet OK. Wat je doet, staat niet los van wie je bent. Bij kleine dingetjes kun je dat nog scheiden. Al deed ik nu dit en dat, ik ben in mijn hart een goed mens, hoor. Maar meestal zijn schuld en schaamte verbonden. Je voelt het: ik ben géén mooi mens, maakte mezelf te schande door wat ik deed, ik schaam me. Dat raakt diep van binnen. Herken je het? Wat zijn dingen waar jij je voor schaamt, waar door je je onzeker en naakt voelt en wilt wegkruipen?
Schuld en schaamte hangen samen. Een eenvoudig voorbeeld. Je zit op internet en je kijkt naar verkeerde dingen op verkeerde sites. Je weet dat dat als christen niet goed is. Voel je je dan achteraf alleen schuldig? Of ook beschaamd, minstens zoveel? Je bidt snel om vergeving, maar je denkt, of misschien zit het wel dieper dan denken: hoe kan ik God ooit weer onder ogen komen? En zo kan het ook zijn in de relatie tussen mensen. Dat het vooral de schaamte is die je tegenhoudt om het weer goed te maken. Je durf de ander niet meer onder ogen te komen, verstopt je, zoals Adam en Eva.
Weet u wat ik soms merk gemerkt? Ook als je weet van vergeving door Jezus, het wonder van zijn offer aan het kruis, dan kun je nog zitten met schande en schaamte. Ook als je honderd keer in de kerk gehoord hebt dat er vergeving is voor elke zonde, elke misstap en dwaasheid. Toch voel je je niet vrij. Hoe ik daar-en-daar doe of deed, dat is toch een schande voor mezelf, ik schaam me zo… Wat dan?
Weet je nog van Adam en Eva? Wij doen net als zij – figuurlijk dan. We grijpen naar vijgenbladeren. Dingen waar we ons achter verstoppen: prestaties, status, rijkdom, en wat niet al. Daarachter voelen we ons beter, kunnen we weer voor de dag komen – denken we. De dingen waar we ons voor schamen, stoppen we diep weg. Voor God, en voor elkaar. Maar helpt dat echt? Zou je er niet werkelijk vanaf willen?

[er is bevrijding, dankzij Jezus die ook de schande droeg]
Kijk, en dan komen we weer terug bij onze Heer aan het kruis. Hij droeg niet alleen de schuld voor de zijnen, maar ook de schande en schaamte! Hij droeg ook die weg, tot in het graf. Jezus is de tweede Adam. De eerste Adam schaamde zich omdat hij naakt was, en verstopte zich snel. Jezus aan het kruis, Hij draagt de schande als Hij naakt aan het kruis hangt. Hij kan zich niet verstoppen. Sterker nog, hij wíl de schande dragen – niet zijn eigen schande, mar die van anderen. Want Hij had werkelijk niets gedaan wat schandelijk is en slecht, alleen goed. Maar Hij hangt hier aan het kruis, wordt met schande beladen. Plaatsvervangend, voor alles waar wij ons voor schamen moeten, alles wat verkeerd is, maar ook wat schandelijk is. Als mensen zeggen: jij bent niet OK, ik moet je niet. Of je denkt het zelf, als anderen niets zeggen. Je onvrij voelen, onveilig, onwaardig. Vast. Jezus draagt dat állemaal, aan het kruis. Hij zit er vast. Hij wordt beladen met schande. Alles en iedereen bespot Hem, roept tegen Hem: je bent níets. Je telt niet. Je bent belachelijk. Je bent slecht. Het komt op Hem.
Jezus, Hij verdiende hier niets van, maar Hij draagt het. Hij draagt het weg. Al die dingen die een mens voelt van binnen, of die anderen van je denken of zeggen. Alle beschamende gevoelens, al die keren dat je jezelf te schande zette, of dat anderen je afschrijven. Het kwam op Hem!
Ook dit hoort bij het wonder van het kruis. Jezus draagt weg wat van ons is: de schuld, maar ook de schande en schaamte. Weg, tot in het graf. En na het graf: een nieuw begin. Dáárvoor wilde Hij deze weg gaan – voor jou!

[Oproep deze bevrijding te aanvaarden in geloof]
Durf je dit te geloven? Héél de bevrijding te aanvaarden die Hij brengt? Allereerst van onze zonden, onze schuld – daar begint het mee. Dat je toegeeft: ik ben niet zo’n best mens, ik zit fout, ik doe fout, eigenlijk bén ik fout. Dat toeven is best lastig, want dan komt meteen schande en schaamte om de hoek kijken. Maar hoor dan dit! Jezus wilde de schuld dragen, er veroordeeld voor worden. God rekent het je niet meer aan, als jij je zonden belijdt en vergeving vraagt. Je mag er vríj van zijn. Het is wég!
Maar dan het vervolg: laat dan ook niet meer schuld of schaamte je leven beschaduwen. Want Jezus droeg ook díe weg. Je mag een nieuw mens zijn, opstaan met Hem. Het is of Hij zegt, vanavond tegen u of jou: “Alles waar je je voor schaamt, alles wat schandelijk is, ik heb het gevoeld. Ik hing te schande aan het kruis, beschamend naakt, bespot. Bespot voor jouw schande, naakt om jouw schaamte. En Ik, ik heb het gedragen. Naar het graf gebracht. Het is weg!” Hoor je dat? Geloof je dat? Durf je Hem ervoor te danken?
En als je dit alles omarmt in geloof, dan verandert je leven. Dan kruip je niet weg, pak je geen vijgenbladeren meer of maskers. Dan ga je rechtop staan. Omdat God zegt: jij bent mijn kind! Al dat donkere is wég, eeuwig weg. Echt, je mag Mij aankijken zonder schaamte. Die dingen waar je je voor schaamt, ze zíjn er niet meer, daar zorgde Jezus voor. Je bent goed zoals je bent – goed zoals je bent in Hem! Dit is zó groot, zo ongelooflijk…! Zeker als je ziet wie je in jezelf bent. Maar dat moet je nu juist niet doen. Als je gelooft, is je oude ik gestorven met Jezus, gekruisigd. Je bent een nakomeling van de twééde Adam. Een nieuwe schepping, niets minder.
Wat een wonder! Zou je dan ook niet anders in het leven staan, onder de mensen? Rechtop, open. Niet je verstoppend achter van alles, maar de mens durven zijn die God je maakte. Anderen weer in de ogen durven kijken, toegeven ook waar je fout was. Dat is trouwens wel kwetsbaar – net als Adam zonder kleren. Maar je schaamt je niet. En als anderen lachen, je omlaag willen halen, dan weet je: tóch mag ik recht staan. Want Jezus droeg alles weg waar ik me voor moet schamen. In Hem mag ik er zijn!

[Slot: diepe dankbaarheid om wat Jezus wilde doormaken]
Wat heeft Jezus, onze Heer, niet diep geleden aan het kruis. Vreselijke pijn geleden, als misdadiger veroordeeld. Maar ook: te schande gehangen. Te schande aan het schandelijke kruis. Vreselijk als je het je indenkt. Maar het grote wonder van Goede Vrijdag: Hij wilde deze weg gaan. Hij wilde het dragen voor al de zijnen.
Ach, ik zou nog heel veel kunnen zeggen. Maar één ding is op zijn plaats: diepe, eerbiedige dankbaarheid. Dat maakt je klein. Klein, maar op een heel andere manier dan schaamte dat doet. Dankbaarheid maakt je klein, omdat zijn liefde zo groot is. Zijn liefde die ons opricht, en opent. Hij is groot, Hij verdient alle eer. Alle eer, omdat Hij van zijn eer beroofd werd aan het kruis. Hij moet verhoogd worden, omdat Hij zich liet vernederen aan het kruis. Hij is groot, Hij is goed, en Hij máákt het goed. Juist wie rechtop gezet is, kan werkelijk buigen. Hem aanbidden, die alles gaf voor ons.
Hem zij de eer in alle eeuwigheid!

Amen