Eerst de tekst voorlezen: Mattheus 5:29-30

Gemeente van Jezus Christus,

[intro: radicaal]
De AIVD, de inlichtingendienst, doet regelmatig onderzoek naar gevaren die onze samenleving bedreigen. Gevaar van Russische sabotage, gevaar van terroristische aanslagen… Een van de dingen die telkens terugkomt in hun rapporten is het gevaar van radicalisering. Radicalisering, wat is dat? Dat een bepaalde groep steeds extremer wordt in haar standpunten, en ook bereid is steeds extremere dingen te doen. Je hoort van moslimjongeren die radicaliseren. Eerst deden ze weinig met geloof, maar ze gaan steeds vaker naar de moskee. Ze gaan 5 keer per dag bidden, laten een baard staan er lopen in een lang gewaad. En ze zijn soms vatbaar voor de boodschap van filmpjes op internet die oproepen tot geweld, tot strijd voor de Islam. Dan krijg je berichten zoals “man die inreed op kerstmarkt was geradicaliseerde Syriër”. Maar ook bijvoorbeeld een milieuactivist kan radicaliseren.
Dat is één ding. Aan de andere kant kom je ook regelmatig mensen tegen die oproepen tot radicaal christen zijn. Je moet die zoekterm maar eens intikken op internet, dan vind je van alles. Soms goed, soms minder, maar mensen die oproepen tot een radicaal christen-zijn hebben wel één ding gemeen. Ze vinden de meeste christenen veel te lauw en te slap. Alles kan ermee door qua levensstijl, er wordt niet geëvangeliseerd, enzovoorts. Slappe hap! Jezus was radicaal, zo wordt gezegd, dan moeten zijn volgelingen dat ook zijn!
Wás Jezus radicaal, is dat zo? En hoe dan? In het Bijbelgedeelte dat we lazendoet de Heer inderdaad een aantal behoorlijk extreme uitspraken. Onze tekst over ‘je hand afhakken’, ‘je oog uitrukken’, maar ook andere dingen. Hij zegt bijvoorbeeld: wie een ander een dwaas noemt, komt voor het vuur van de Gehenna te staan. ‘Dwaas’ zeggen, is dat nu zo erg? Of dit: slaan ze je op de ene wang, keer ook de andere toe. Of dit: geef en leen uit aan ieder die je iets vraagt. Of dit: heb je vijanden lief. En zelfs: wees volmaakt, zoals jullie hemelse Vader volmaakt is. Radicaal inderdaad!
Het thema voor mijn preek vanmorgen is: “Hoe radicaal moet je zijn?” [herhaal]. En wat is dat eigenlijk, radicaal christen zijn?

[de tekst]
In de tekst die vanmorgen centraal staat, doet Jezus een opzienbarende oproep. “Als je rechteroog je ten val brengt, ruk het dan uit en werp het weg… en als je rechterhand je ten val brengt, hak hem dan af en werp hem weg!” Dat gaat inderdaad ver! Want laten we wel wezen, mijn oog kijkt wel eens naar verkeerde dingen. Mijn hand is soms een middel om kwaad te doen, of maakt een slecht gebaar. En bij u of jou is het vast niet anders. Als we deze oproep van de Heer serieus gaan nemen, denk ik dat we een soort piratenkerk worden: veel mensen met een ooglapje of met een haak in plaats van een hand…
Door de eeuwen heen hebben christenen deze woorden dan ook niet letterlijk opgevat. Van de kerkvader Origenes wordt verteld dat hij zichzelf gecastreerd heeft, in een verlangen om kuis te leven, maar hij is een uitzondering – als het verhaal al waar is. Deze woorden van Jezus, ik zei het al tegen de kinderen, moet je toch opvatten als een hyperbool, een uitvergrote uitdrukking. Maar wat wil Hij ermee zeggen?
Even goed om op te merken: hier in de Bergrede gaat het allereerst over seksuele verleiding. De opmerking over het ‘oog uitrukken’ volgt direct op de opmerking dat je al overspel pleegt wanneer je begerig naar een vrouw kijkt. En inderdaad, wat zijn er niet veel filmpjes en sites die via je oog verkeerde verlangens opwekken! Maar deze woorden gelden ook breder. In Mattheüs 18 staat exact hetzelfde, zelfs nog met ‘je voet afhakken’ erbij, maar dan in een veel algemener verband. Jezus’ oproep is toepasselijk op élke verleiding tot zonde.
Maar waar gaat het nu om? Volgens mij hierom. Jezus roept op tot radicale keuzes. Hij zegt met deze woorden: doe alles weg wat jou tot zonde verleidt. Keer je af van alles wat je van God weghoudt. Wees radicaal! ‘Radicaal’ komt van het latijnse woord voor wortel, ‘radix’. Dus je zou het zo zou kunnen zeggen: roei elke verleiding met wortel en tak uit, als je mij wilt volgen.

[waarom radicale keuzes nodig zijn]
Maar waarom is de Heer zo radicaal? Waarom moeten wíj zo radicaal keuzes maken? Wel, dat is niet voor niets. We leven niet in een neutrale wereld, we leven in een wereld die je van God wegtrekt, een slagveld tussen goed en kwaad. Juist als je Jezus gaat volgen ga je dat wel merken. Véél is er dat je wil wegtrekken van zijn weg. Om je heen zijn verleidingen, soms subtiel, soms heel openlijk. Een telefoon vol troep, een negatieve sfeer in een vriendengroep die jou beïnvloedt, reclame die roept alom… Wat verleidt jou, of u? En mij?
En daarbij: het zit niet alleen in de wereld om je heen, in ons eigen hart vindt de verkeerde weg ook weerklank. Wij zijn zwakker dan we willen toegeven. In wat we doen op de telefoon, in hoe we meepraten met mensen, roddelen, ruziemaken; of hoe je naar die ene collega kijkt. En dáárom zegt Jezus: wees radicaal! Loop nu niet op het randje, maar doe alles vér weg wat je bij God vandaan houdt. Want je bent zwak, en de wereld helt de verkeerde kant op – voor je het weet rol je omlaag! Zoals andere Joodse rabbi’s zeiden: zet een hek om de Thora. Een veiligheidshek. Zo doet Jezus hier eigenlijk ook. Wees radicaal, voor je eigen veiligheid!
Ja, want onze Heer gaat verder. “Je kunt beter een van je lichaamsdelen verliezen dan dat je met je hele lichaam naar de Gehenna gaat” – naar de hel, zeg maar. Hier klinkt een wake up call, die wij denk ik hard nodig hebben. Je leven op aarde is maar niet een beetje vrijblijvend aanrommelen. De eeuwigheid weegt in wat Jezus hier zegt! Al de keuzes die je maakt vormen samen een weg, en waar leidt die heen? Volg je de weg van Jezus, die uitkomt in Gods Koninkrijk? Of rol je lager en lager, raak je verstrikt in allerlei verkeerde keuzes? Jezus waarschuwt: dan kom je in de Gehenna, de hel. Soms kan zo op aarde je leven al een hel worden, van verwrongen relaties, ruzie, leven in een leugen. En eenmaal, dan komt Gods oordeel. Wat als je dan zo achterblijft? Wat als je het geluk bij God misloopt? Dat kan!
En dáárom zegt Jezus: verlies liever een oog, een hand, dan dat je voor eeuwig verlies leidt. Besef wat er op het spel staat. Alles! Voel je dat gewicht van de eeuwigheid? Dan is Jezus als een dokter die zegt: laat dat been amputeren, dan kunnen we zo uw leven nog redden. Zo ernstig is het!

[oproep: wees radicaal!]
Die oproep van Jezus komt naar ons vanmorgen. Wees nu niet lauw en laf, maar kies radicaal! Doen we dat? Stel je zit TV te kijken en er wordt gevloekt. Doe je de TV dan uit, na de eerste vloek? En zo nee, wanneer dan wel? Na de tweede vloek, de derde – of gewoon helemaal niet? Hetzelfde kan ik vragen als je al surfend op een site terecht komt met nogal expliciete beelden. Klik je dan resoluut weg, of duurt dat wel even? Of hoe zit dat met het luisteren naar muziek? De tekst is slecht, maar jez egt “ja, maar ik luister het ook niet om de tekst”…
Volgens mij zegt Jezus vanmorgen één ding heel duidelijk: zoek nu niet de randen op, maar wees radicaal. Houd je verre van wat niet goed is in Gods ogen. En hoe, dat kan tussen mensen wel wat verschillen. Wat voor de een nauwelijks gevaarlijk is, is dat wel voor de ander. Maar durf radicaal te zijn. Als je weet dat je het niet bij twee biertjes kunt houden, drink dan helemaal niet! Als je weet dat je een beetje gierig bent, houd je dan ver van elke manier van besparen die misschien niet eerlijk is. De één is vatbaar voor porno, de ander voor shopverslaving, een derde voor hoogmoed. Maar Jezus zegt elk van ons: kap met alles wat je verleidt! Met wortel en tak alles weg wat je weghoudt van God. Durf jij dat, doet u dat?
En misschien voel je in je hart al de bezwaren opborrelen. Ja maar, dan kan er niks meer. Of: dan word je wereldvreemd. Of: ja maar, moet je dan net zo bekrompen leven als in die heel zware kerken waar niks mag? Nou, even om te prikkelen… waarom niet? Als zo’n levensstijl je helpt om Jezus te volgen en het kwaad te mijden, zou ik het zeker aanraden. Dan maar geen TV of uitgaan of hippe kleren. Als je er het eeuwige leven mee wint, is dat een veel grotere winst, toch?
Ik denk dat in ons soort kerken het gevaar echt niet is dat we te radicaal worden. Het gevaar voor ons is volgens mij lauwheid. Kap je ooit iets af, laat je iets of doe je iets weg, omdat het je van God weghoudt? Beseffen we dat deze wereld een hellend vlak is dat van God wegrolt? Wat doe je om niet mee te rollen? Hoe volg jij Jezus bergopwaarts?
Ik noem het voorbeeld van Job uit de Bijbel. Hij rukte niet zijn oog uit, maar hij zegt wel, Job 31:1 ‘ik heb een verbond gesloten met mijn ogen, om niet naar jonge vrouwen te kijken’. Klinkt extreem misschien! Af en toe: oogkleppen op. Maar hij wist waar hij vatbaar voor was, en trok een grens. Waar ben jij vatbaar, waar zou u een grens moeten trekken? Daar word je echt niet slechter van! [even pauze]

[verdieping: radicaal zijn zonder Jezus is gevaarlijk]
Er is nog wel één ding dat ik wil benoemen. Radicaal-zijn heeft inderdáád een gevaarlijke kant. Als je geloof bestaat uit radicaal-zijn, als dat de kern wordt, dan kunnen er dingen ernstig ontsporen. Dan kan je levenshouding er één worden van verbetenheid, van alles en iedereen verkeerd vinden. Dan kun je de uiteindelijk de wereld waarin je leeft alleen nog maar zien als een veld vol gevaren, in plaats van Gods wereld die Hij liefheeft. Radicaal-zijn op zich kan gevaarlijk zijn – als je gaat denken dat je de Gehenna ontloopt door jouw radicale keuzes, jouw serieusheid en ernst. Misschien heb je wel mensen of groepen in uw hoofd waar je nu aan denkt
Weet je wanneer het fout gaat? Als Jezus buiten beeld raakt. Radicaliteit, het komt van ‘radix’, wortel, ik zei het al. Weet je wat nodig is? Dat je geworteld bent in Jezus Christus. Dát maakt je radicaal op een goede manier, niet op een verkeerde. Daarom las ik de gebodslezing vandaag uit Kolossenzen. Daar klinkt dat woord ‘wortel’ ook weer: “blijf in Hem, in Jezus, geworteld en gegrondvest”. Dát is het antwoord op de vraag hoe je Jezus’ oproep in praktijk brengt. Eerst en vooral in verbondenheid met Hem.
Wat mij opvalt in de Bergrede is dat Jezus’ radicaliteit niet alleen negatief is. Je kunt heel radicaal alle zonde en verleiding mijden, maar dan heb je nog niet de helft begrepen van waar het de Heer echt om gaat. Hij is ook radicaal in het positieve. Luister maar: “heb je vijanden lief” – is dat niet radicaal? Maar dan in wat je wél moet doen. “wees barmhartig zoals jullie hemelse vader barmhartig is” – nog zo iets. “geef, en u zal gegeven worden”. En zo kan ik meer noemen. Echt radicaal, dat ben je als je Jezus volgt. Als je in Hem geworteld bent. En Hij roept ons, allemaal, om met Hem mee te gaan. Tegen de berg op, zeker. Tegen jezelf in, net zo zeker. Maar nog veel belangrijker: op Gods weg. Levend uit Zijn liefde, zijn liefde uitlevend, wetend van zijn vergeving. Een weg waar struikelen niet hard wordt gestraft, maar waar Hij je door zijn Geest weer overeind wil helpen. Wil je die weg gaan? Ben je bereid dingen op te geven hier en nu, om een veel grotere schat terug te krijgen? Ik kan je verzekeren: je zult er nóóit spijt van krijgen!

[Slotoproep]
Laten wij, als gemeente, en ieder persoonlijk, maar radicaal durven zijn. Geworteld in de Heer. Radicaal, niet uit een vijandbeeld van de wereld, of uit verbetenheid om niet verloren te gaan. Nee, in vastberadenheid, omdat je Jezus wilt volgen. Hij was helemaal toegewijd aan zijn Vader, wat het ook kost. En wat kostte het Hem niet? Alles! Maar Hij deed het, uit liefde voor ons.
Zouden wij dan niet radicaal Hem volgen, uit wederliefde? Gooi toch alles overboord wat hindert om de Heer te eren. Misschien moet je dan wel een figuurlijke hand afhakken of oog uitrukken. Doe het maar! Voor veel kleinere dingen breng je toch ook offers, in sport of diëten of wat ook. En hier gaat het om het allerbelangrijkste: wie je volgt, wie je wordt, waar je de eeuwigheid zult doorbrengen. Dat mag wat kosten! Voel dat gewicht van de eeuwigheid!
Laat onze levensstijl dan maar net zo radicaal zijn als die van onze Heer. En niet alleen in het negatieve, maar ook in het positieve. In hoe Hij omging met wie niet meetelde, hoe Hij hielp en heelde en het evangelie deelde. Wees radicaal in de liefde, in het opbouwende!
Maar vergeet ook de letterlijke tekst van vanmorgen niet. Over het afhakken, over het zetten van hekken, over voorzorgen omdat we zwak zijn. Wat doe je ermee? Het is net nieuwjaar geweest, misschien moet je hierin een goede voornemen maken! Wees niet bang om radicaal te zijn. Wees er niet bang voor dat anderen je misschien bekrompen of fanatiek of vroom vinden. Wees liever bang om het Koninkrijk mis te lopen! En leef daarnaar: nu al, zoals past in het Koninkrijk dat komt.

Amen