Deze preek is het vervolg van die op Goede Vrijdag, “de schande van het kruis“.  Kerntekst is Kolossenzen 2:15.

 

Gemeente van Jezus Christus,

[bij het kruis leek het kwaad te winnen]
Pasen vandaag, het grootste feest van de christelijke kerk. Tijd voor vreugde en trompetten! Prachtig om zo samen te zingen met het orkest. Jezus leeft, reden voor feest! Maar… Pasen is ook het vervolg op Goede Vrijdag. Jezus’ opstanding is het vervolg op zijn kruisiging. Juist tegen die donkere achtergrond komt de glans van Pasen echt goed naar voren. Ik wil daarom beginnen met daar even naar terug te gaan.
Wie hier afgelopen vrijdag in de kerk was, heeft gehoord over het kruis. Over de vernedering, de pijn, en vooral stonden we stil bij de schande en vernedering van de kruisdood. Laat ik het heel kort herhalen. Jezus hing naakt aan het kruis, te kijk voor iedereen. Hij hing daar, machteloos. Een mikpunt van spot en smaad. De absolute verliezer, alles werd hem afgenomen: zijn recht, zijn waardigheid, zijn kleding, zijn leven. In pijn vond Hij zijn einde.
Is dat nu het einde van Hem die alleen goed deed? Die opriep tot naastenliefde en nederigheid? Aan het kruis bad Jezus zelfs nog voor zijn beulen – ongelooflijk. Maar het veranderde niets aan de zaak: hij moest sterven. Bij het kruis leek het kwaad in alles te winnen. De harde machten en krachten van deze wereld hadden bij het kruis de absolute overhand. De Romeinen met hun realpolitik. Eigenbelang van de Joodse leiders. Berekening, uitsluiting, onrecht. De dood. Dát zijn de machten die het in de wereld voor het zeggen hebben blijkbaar. Daar kan zelfs de Zoon van God niet tegenop. Andere machten en krachten winnen, beklemmende krachten, dwingende machten, en Jezus verliest… Dát is Goede Vrijdag. Donker. Een blik op hoe het blijkbaar werkt in de wereld.

[ook nu lijken de machten vaak oppermachtig]
Zien we ook nú, in het heden, niet vaak eenzelfde beeld? Welke machten en krachten bepalen vandaag hoe het gaat? In de wijde wereld, en dichtbij net zo goed? Nog altijd worden mensen uit de weg geruimd die de heersende macht in de weg staan. Ik doe wel mee aan mail-acties van Amnesty International, en dan krijg je telkens vergelijkbare berichten. Kritische stemmen worden gesmoord: gevangengezet, gemarteld, geëxecuteerd soms. Juist zij die opkomen voor recht, voor vrijheid, voor wie zwak zijn… Het recht van de sterkste regeert nog steeds op vele plaatsen! Ook op grotere schaal: de belangen van machtige wereldleiders lijken bepalend, ook als dat oorlog kost, ook als het recht moet wijken.
Allerlei machten en krachten, ze zijn er nog steeds! En ze lijken nog altijd akelig sterk. ‘Machten en krachten’, het is niet een term die ik bedacht heb. Paulus spreekt er over in de tekst die we lazen. Machten en krachten: van die ongrijpbare dingen, maar toch reëel, met invloed. Denk aan de macht van de economie, met haar eigen wetmatigheden. De macht van media, van reclame, van een bepaalde politieke cultuur. Het bepaalt veel, en vaak niet ten goede. Welke machten en krachten zijn bepalend in onze samenleving? Ongrijpbare gevoelens van uitsluiting en polarisatie hebben een flinke greep op velen. Vaak sterker dan saamhorigheid en openheid
Machten en krachten die sterk zijn. Het kan ook op kleinere schaal: een sfeer van wantrouwen in een straatje, waardoor de omgang met elkaar verkilt. Het lijkt sterker dan de goede bedoelingen van veel bewoners. Eén buurman kan de sfeer in een hele straat bepalen, ten kwade. Of in het persoonlijk leven: de macht van verslaving. Van ingesleten gewoontes.
Is dat nu gewoon hoe de wereld werkt? Hebben zulke dingen het laatste woord? Het lijkt er vaak wel op! Net als met Goede Vrijdag.

[opstanding is omkering: God wint!]
Ja, maar ná Goede Vrijdag is het niet uit. Daarna komt Pasen. En dat is vandaag! Pasen, het is dag dat alles anders blijkt te zijn! Jezus, die werd gedood, lééft. Het graf is leeg, Hij staat op. Pasen laat zien dat níet de machten en krachten van de wereld oppermachtig zijn, maar God. God wint! Hij is sterker dan elke tegenmacht, sterker zelfs dan de dood! Pasen, Gods overwining. Dit is dé kern van het Christelijk geloof. We zongen het aan het begin van de dienst: “want het licht is sterker dan het donker, en het daglicht overwint de nacht”. Dit is Pasen: Jezus verloor niet, Jezus wón!
Met Pasen keert alles om. Jezus werd vernederd, vermoord, hij verloor – toch? Maar kijk… daar staat Hij vandaag, levend! En dit is meer dan een ontsnapping. Dit is een overwínning. Dé overwinning op de machten en krachten die denken de wereld te runnen. Paulus schrijft erover in de tekst die vanmorgen centraal staat. “Hij (God) heeft zich ontdaan van de machten en krachten, Hij heeft hen openlijk te schande gemaakt en in Christus over hen getriomfeerd” [herhaal].
Jezus’ opstanding is de complete omkering. Hij hing naakt aan het kruis, van alle waardigheid ontdaan. Maar nu… In een andere vertaling staat er “he has stripped the powers and principalities” – en dat is precies wat de grondtaal zegt. Nu staat zíj naakt te kijk. Jézus werd vernederd, te schande gemaakt toen de heersende krachten hem kruisigden. Maar nu staan ze zélf openlijk te schande, blijken machteloos te zijn. In de grondtaal wordt er een woord gebruikt dat verwijst naar een triomftocht. Ik liet er voor de kinderen een plaatje van zien. Naar zo’n triomftocht verwijst Paulus als hij Jezus’ overwinning van Pasen wil beschrijven.

Zie het in gedachten maar voor je! Jezus op de zegewagen, en daarachter, geketend, ontwapend, vernederd, de machten die Hij versloeg. Daar zie ik de dood strompelen, verslagen. Jezus is aan zijn greep ontsnapt! Daar zie ik het onrecht gaan, dat Jezus kruisigen liet. Verslagen, want Gods récht overwon, de rechtvaardige lééft. Daar gaat de zonde, die alle mensen gevangen hield; de zonde nu zelf gevangen – de macht ervan gebroken door Jezus’ offer. Daar gaat het romeinse gezag, dat zich goddelijk waande. Het moet een hogere koning erkennen. De haat, nu door liefde verslagen. Ach, en ga maar door. De triomftocht van Jezus. Alle engelen juichen Hem toe, al zijn volgelingen jubelen het uit. Jezus lééft! En de machten die Hem dachten weg te werken, staan diep beschaamd. Hier komt heel de christelijke hoop en het geloof tot zijn top. Pasen! Zouden we dan niet zingen vandaag? (even pauze)

[Bezwaar adresseren: je ziet het niet]
Nu kan ik me voorstellen dat iemand denkt: ja, heel mooi, zo’n beeld, maar is het ook méér dan een beeld? De dood lijkt me toch nog weinig verslagen, als ik op het kerkhof kijk. Het kwaad is toch nog altijd de baas op aarde, in zoveel opzichten. Of een ander zegt: de zonde is nog machtig genoeg, ook in mijn leven. Is er met Pasen echt iets veranderd?
Natúúrlijk is niet ineens alles nieuw. Geloof is niet wereldvreemd, en in de Bijbel is dat ook echt wel bekend. En tóch, dankzij Pasen mag je geloven: al die beklemmende, beperkende, slechte machten en krachten hebben níet het laatste woord. Jazeker, vaak wel het vóórlaatste woord. Voor Pasen komt Goede Vrijdag. Maar niet het laatste woord, ook niet in de wereld van vandaag.
Ik heb thuis een boekje staan, over wat een goede leerhouding is. Daar staat onder andere dit in. Heel vaak zegt iemand ‘dit kan ik niet’. Dat zet je jezelf vast, dan kom je nergens. Maar dat boekje zegt: voeg eens een woordje in, ‘ik kan het nóg niet’. Dat geeft een heel ander idee, dat opent alles. En weet je, wat betreft de overwinning van Pasen moeten we denk ik hetzelfde doen. Tegenwerpen ‘ik zie het niet’ – dat zet je vast. Zeg vandaag maar ‘ik zie het nóg niet’. Dat opent alles, dat laat je uitzien.
En trouwens, soms zie je het wél. Juist waar mensen in Jezus’ naam het goede zoeken. Een voorbeeldje: ik heb een sponsorkind in Guatemala. Dat is een onveilig land, met bendegeweld, drugscriminaliteit enzovoorts. En toch is Jezus’ opstandingskracht daar bezig. Weet je hoe? Doordat er op allerlei plekken scholen worden gerund, op christelijke basis. Onderwijs, en vorming in een ándere manier van in het leven staan. Niet groots misschien, maar het verandert mensen, het breekt de ban van uitzichtloosheid en geweld. Het past bij Hem die niet door grootsheid, maar door de nederigheid van het kruis overwint. Het doet écht iets!
Als je goed kijkt, zie je in deze dagen overal groen doorkomen. Als je goed kijkt, zie je op allerlei plaatsen iets van Jezus’ overwinning doorkomen. Als groene puntjes!

[Oproepen te geloven en nieuw te beginnen]
De vraag vandaag is: durf je het te geloven? Eruit te leven? Misschien klinkt het bijna te mooi om waar te zijn. Dat niet de machten en krachten, de structuren van de maatschappij, de slechtheid die in mensen zit – dat niet die het laatste woord hebben, maar Jezus’ opstandingskracht. Dat het licht sterker is dan het donker, dat het recht zal zegevieren, dat God Zelf alles rechtzet. Ik mag het je verkondigen in Gods naam: Jezus is opgestaan. Het is wáár. En het zal waar worden.
Durf je het te geloven? Ben je bereid om jezelf erdoor te laten veranderen? Want ook dat hoort erbij. Pasen is niet simpelweg het feest van ‘alles is OK’. Het gaat er wel om dat je méégaat. Dat je, zoals Paulus het noemt, opstaat met Jezus, in een nieuw leven. Dat hebben we hard nodig. Anders zit je als vanzelf vast, in de ban van al die machten die ons leven willen bepalen en daar maar al te vaak in slagen. Gevangen, in de macht van de dood – want wie ontsnapt daaraan? De zonde – wie ontkomt eraan, wie doet alleen goed? Een nieuw leven heb je nodig, en dat is nu juist bij Jezus te krijgen. Opstaan met Hem! Want Hij leeft.
Misschien ben je wel heel tevreden met je oude leven: dat je denkt ‘ik ben sterk, dus het recht van de sterkste komt we wel uit. Ik ben rijk, dus laat de macht van de economie maar bepalen’. Pas dan maar op! Die machten zijn verslagen, hangen achter Jezus’ zegewagen. Daar blijft niets van over. Toekomst is er alleen als Jezus je koning is! Hij die overwon door de minste te worden.

[Gevolgen van de Paasoverwinning]
Pasen: Jezus heeft overwonnen! Hoor het, geloof het, ga met Hem mee. Laat je bevrijden door Hem!
Als je gelooft in zijn overwinning, als je opstaat met Hem, dan heeft dat grote gevolgen, en dar sluit ik mee af.
Vreugde, dat allereerst. Je mag blij zijn, zoals al die mensen die staan te juichen bij een Romeinse triomftocht. Juichen: Hij won, Jezus won! Zijn licht is sterker dan het donker. De toekomst is hoopvol, niet hopeloos. Gods recht zal zegevieren, dwars door al het onrecht op aarde. Zijn genade geeft de toon aan, niet de hardheid van overal. Het komt goed! Dát is Pasen.
Dan zul je ook uitzien. Uitzien naar de dag dat de eindoverwinning definitief is. Als Jezus komt in heerlijkheid, en heel de wereld Gods rijk zal zijn. Dan kijk je uit, of het al komt. Vol verwachting, en soms ook wel met een zucht: ‘nóg niet?’ Nee, nog niet. Maar het komt! De beslissende slag is geslagen.
En tenslotte, dan mag je ook méédoen. Nee, wij kunnen de machten en krachten van deze wereld niet verslaan. Dat is nu juist wat Jezus doet! Mar we mogen wel méédoen. Alert zijn welke machten greep krijgen op mensen, op de maatschappij, en onze stem verheffen, er tegenin gaan. Kijken waar wij licht kunnen brengen, een groen puntje kunnen laten groeien, kwaad kunnen keren. En hoe? Niet met de moed der wanhoop, opdat er zóveel niet goed is. Nee, met de moed der hoop. Omdat Jezus leeft!

[slot]
Ik ga stoppen. Houd de beelden maar vast van vanmorgen. Eerst het kruis. Toen dachten de machten ‘Jezus, haha, overwonnen, zijn spel is uit’. En dan, met Pasen, de triomf van de gekruisigde. Toen klonk het, met eerbied gesproken ‘haha, overwonnen, júllie macht geknakt, jullie spel is uit’. Zie de triomftocht gaan. Zie Jezus staan op de zegewagen, en zie de machten gebonden strompelen. Het kwaad geketend, de zonde gebonden, de dood op weg naar zijn einde.  Zo is het. Zo is het gebeurd met Pasen. En zo zal het zijn.
Lof zij Christus in eeuwigheid!

Amen