Uit de Bijbel is gelezen: Johannes 14:15-18 en 15:18-27.

Gemeente van Jezus Christus,

(Intro: Gods nabijheid bij een vervolgde broeder)
in de voorbereiding op de preek van vanmorgen vond ik op internet een oud filmpje. Een filmpje met een toespraak van Richard Wurmbrand. Sommige oudere mensen hier in de gemeente zullen die naam wellicht nog wel kennen. Zeker als we vandaag aandacht willen geven aan christenen die vervolgd worden, dan kan er bij deze naam een lichtje gaan branden. Richard Wurmbrand was een voorganger uit Roemenië die uit ervaring wist wat vervolging om het geloof betekende. Van de communistische regering in Roemenië mocht hij niet meer preken, maar hij deed het toch. Vervolgens werd hij jarenlang opgesloten, en ook zijn vrouw werd in een werkkamp gestopt. Later kwam Wurmbrand vrij en gaf in vele landen lezingen over wat hij had meegemaakt. Daar vond ik dus een oud filmpje van. Hij vertelde hoe hij in een diepe ondergrondse kerker was opgesloten geweest, en drie jaar lang geen enkel daglicht had gezien. Stel je je dat eens voor! En daarbij werd hij ook nog mishandeld en vernederd en had hij weinig te eten. Wat moet dat een ellendige tijd zijn geweest voor hem, die 3 jaar in die cel!
Of niet…? Het wonderlijke is, op dat oude filmpje hoorde ik hem letterlijk het volgende zeggen “ik herinner het me als een heerlijke tijd”. Een goede tijd. Hoe kan dat? dat vertelde hij erbij. Omdat hij daar juist bijzonder Gods nabijheid had ervaren. Hij was niet alleen en door iedereen vergeten, hij stond er niet alleen voor. Nee, God was bij hem geweest door zijn Geest en genade. Hij werd getroost en gesterkt. Hij had zich nooit zo dicht bij de Heer gevoeld als toen. Kijk, en dat heeft alles te maken met waar we het vanmorgen over gaan hebben.

(Thema neerzetten: ‘je staat er niet alleen voor’, nl. door de Geest)
In het gedeelte dat we uit de Bijbel hoorden, is Jezus aan het woord op de laatste avond bij zijn leerlingen. Deze zelfde avond zal hij gevangen genomen worden. Hij heeft het ze verteld: ik zal niet bij jullie blijven. De leerlingen hadden het misschien al wat aangevoeld, dreiging hing in de lucht. De Joodse leiders hádden het niet op Jezus en zijn volgelingen. Ze moeten geschrokken zijn, de leerlingen. Hoe verder, zonder hun meester? Hoe verder, in deze vijandelijke omgeving? Staan ze er voortaan alleen voor?
Dan doet Jezus een geweldige belofte. Hij gaat wel weg, maar er komt een vervanger voor Hem. “Ik zal de Vader vragen jullie een andere pleitbezorger te geven”, de Heilige Geest. De leerlingen worden niet zomaar alleen gelaten!
Onze Bijbelvertaling noemt de Heilige Geest hier ‘een andere pleitbezorger’. Wat is dat? Die woorden ‘een andere’ geven aan dat de Geest als het ware Jezus vervangt. Maar het woord ‘pleitbezorger’ vind ik nogal vaag. Wat moet je hier daarbij voorstellen? Andere vertalingen zeggen ‘een andere trooster’ – dat klinkt dan wel weer heel soft. Bedoeld is vanuit de grondtekst: een ander die Jezus’ volgelingen zal bijstaan, zal helpen, zal leiden. Die ze ook zal troosten, zeker, maar dat niet alleen. ‘Een andere metgezel’, stelde een theoloog voor als vertaling. Een vervanger van gelijke grootte. En dat is… de Heilige Geest.
Pinksteren is het vandaag, het geest van de geest. En vandaag wil ik dit aspect benadrukken. Pinksteren betekent: je staat er niet alleen voor. Jezus zegt het, tegen zijn leerlingen toen, maar ook tegen zijn leerlingen nu, tegen ons: “ik laat jullie niet als wezen achter!” Nee, zegt Hij “ik kom bij jullie terug”. En hoe? Op de manier van de Geest! Je staat er niet alleen voor!

(de geweldige troost en kracht hiervan)
Wat is dat een geweldige steun en kracht! Dan denk ik weer aan broeders en zusters die voor hun geloof vervolgd worden. Soms de enige in hun familie of dorp die geloven, en dan worden ze door die familie of dat dorp ook nog uitgestoten. Ze staan helemaal alleen. Maar dan mag ik vandaag zeggen: nee! Ze staan er niet alleen voor. Want God is bij ze met zijn Heilige Geest. En dan mag je eenzaam zijn, contacten kwijtraken. Maar alleen ben je niet. Dan is het zoals koningin Wilhelmina haar autobiografie noemde “eenzaam, maar niet alleen”. Al zit je in een isoleercel, zoals die pastor Wurmbrand, of zoals christenen ook vandaag. Gods Geest laat zich niet door muren tegenhouden. Wie Jezus volgt, is nooit alleen gelaten.
En dat geldt niet alleen wanneer je vijandschap ervaart of in vervolging leeft. Dat geldt ook voor u en jou en mij, voor ieder die Jezus volgt. Onze situatie kan heel verschillend zijn. De een komt om in de stress op het werk, een tweede is oud en ziek, een derde voelt zich alleen op school. Maar nu mag ik je vanmorgen Jezus’ belofte voorhouden. Je staat er niet alleen voor. God is bij je met zijn Geest, ongrijpbaar maar echt. Niet minder echt dan toen Jezus op aarde rondliep. In het dragen van lasten, in het maken van keuzes, in het doen van elke dag: je staat er niet alleen voor. Want dat heeft Jezus beloofd: “Ik laat jullie niet als wezen achter, Ik kom bij jullie terug”. Dat terugkomen, dat is gebeurd toen met Pinksteren de Heilige Geest werd uitgestort. En die Geest is nog actief en aanwezig op aarde! Hij maakt de naam van God waar die Mozes al mocht horen “Ik ben erbij”. Ook nu! Dit is zó mooi. Zo bijzonder. Zo’n voorrecht. God dichtbij. Om te helpen, te troosten, te leiden. Het is beloofd, het is waar!

(voor wie de Geest is)
Maar aan wie wordt de Geest dan beloofd? Jezus zegt het: aan zijn leerlingen. En hij zegt er ook bij: niet aan de wereld. In dit gedeelte wordt een scherpe tegenstelling gemaakt tussen ‘de wereld’ en wie bij Jezus hoort. Voor wie is de Heilige Geest? Bij wie blijft de Heer? Bij degenen die Hem liefhebben en gehoorzamen, vers 15 zegt het. Dat is geloven: liefde én gehoorzaamheid, allebei. Daar zou ik een aparte preek over kunnen houden. Als je zó in het leven staat, dan mag je deze belofte op jezelf betrekken. Maar niet als je nog bij ‘de wereld’ hoort. Wat is ‘de wereld’? Dat is niet de aardbol. Met ‘de wereld’ is hier bedoeld: de mensenwereld die God en Jezus niet kent, die Hem niet liefheeft en niet gehoorzaamt. Die is los van God, niet verbonden door zijn Geest. Die moet dit missen.
En vraag je je af: is de Heilige Geest nu ook voor mij? Mag ik dat ook geloven, dat ik er nooit alleen voor sta? Want je denkt: doe ik dat voldoende, de Heer liefhebben en gehoorzamen? Maar mag ik je zeggen: het is geen kwestie van verdienen gelukkig. Jezus belóóft dit aan al wie Hem wil volgen. Al is het met vallen en opstaan.
En bij beloven hoort geloven. Durf dit echt te geloven: God is altijd bij je! En leef er ook uit leven. Want dat gaat niet vanzelf. Als ik bij mezelf kijk: al te vaak begin ik de dag met gebed, vraag ik om hulp, leiding, Gods nabijheid – maar de rest van de dag doe ik weer alsof ik er alleen voorsta, alsof ik het zélf moet doen in mijn eentje. Dat is immers de instelling in onze maatschappij, en die sleept ons mee. Maar laten we dit geloven, en ervoor danken, en ons ervoor openen: God is bij je, áltijd. Want het is Pinksteren geweest.

(de haat van de wereld)
Ik zei al: in dit gedeelte wordt een scherpe scheiding gemaakt tussen ‘de wereld’ en wie Jezus volgt. Wij in Nederland zouden dat wel eens vergeten. Dat je denkt dat de wereld neutraal terrein in, gewoon het gebied, de cultuur waar je woont. Maar sommige van onze broeders en zusters ervaren wel anders. Ze leven op vijandelijk terrein. Ze wonden gediscrimineerd, achtergesteld, vervolgd, omdat ze bij Jezus horen. En dan denk ik altijd, als ik weer zo’n verhaal hoor: hoe komt dat toch? Ze doen toch geen vlieg kwaad? Een beetje bidden en samenkomen in een simpel kerkje. Waarom die weerstand? Nou, dat komt dus, zegt Jezus ons vandaag, omdat de wereld géén neutraal terrein is. Waar Gods Geest niet is, daar heerst een andere geest. Een geest, een sfeer, een stemming, die vijandig is tegen God en al wie bij Hem hoort, zelfs zonder zichtbare reden. Er ís geen neutraal terrein.
Die vijandschap kan op allerlei manieren zich uiten. Door God te ontkennen, zoals het communisme dat Richard Wurmbrand gevangenzetten, of vandaag in Noord-Korea. Het kan ook tot uiting komen in bedreigingen als je de heersende godsdienst verlaat. Ik las daar van de week nog een verhaal van uit eigen land. Afgelopen zondag zijn in Zeeland veertien mensen gedoopt uit een asielzoekerscentrum, allemaal met een moslimachtergrond. En metéén hebben ze de waarheid van Jezus’ woorden ervaren: “ze hebben mij vervolgd, ze zullen ook jullie vervolgen”. In het AZC worden ze bedreigd door een aantal moslimmannen, zozeer zelfs dat één van de christenen liever op het station in Vlissingen ging slapen in plaats van in het AZC. Heftig!
En wij? Misschien heb jij ook wel negatieve ervaringen, op je werk of in je familie, vanwege je geloof. Schampere opmerkingen, verstoorde relaties. Het kan en het gebeurt! Kijk er maar niet raar van op. Of denk aan negatieve reacties in de media op sommige christelijke dingen. En gelukkig, het is niet altijd zo. Er lijkt hier en daar zelfs meer openheid voor geloof te zijn. Gods Geest werkt gelukkig ook nog! Maar wees dus bedacht op die andere geest. Op redeloze vijandschap die zomaar ineens kan oppoppen. Onze broeders en zusters elders weten er alles van!

(je staat er niet alleen voor in de wereld!)
Maar in dat alles blijft de Pinksterbelofte: je staat er niet alleen voor! God is bij je, altijd, door zijn Geest. En een mens plus God, dat is samen méér dan alles in de wereld! Dan ben je aangesloten op de sterkste krachtbron die er bestaat. Dat is het geheim Waardoor vervolgde christenen het volhouden. Ik ontvang maandelijks het blaadje van Open Doors, een organisatie die zich inzet voor vervolgde christenen, en telkens lees je weer aangrijpende verhalen. Een meisje dat door haar eigen vader bijna vermoord wordt. Een voorganger in India die wordt doodgeslagen. Hoe houdt de vrouw van die vermoorde voorganger het vol om vast te houden aan God? Hoe houdt ze het überhaupt vol? Omdat Gód haart vasthoudt. Omdat Hij met zijn Geest erbij is. De Trooster, de metgezel, de bijstand. Daar getuigen ze soms vrijmoedig van.
En nee, laten we onze vervolgde broeders en zusters nu niet idealiseren. Ook zij voelen zich soms van God en mensen verlaten, ook bij hen levert vervolging trauma’s op. Laten we trouw voor hen bidden! Maar toch… Het is onvoorstelbaar hoe standvastig velen volhouden. Want, en dat beseffen zij vaak vele meer dan wij: ze staan er niet alleen voor. God is reëel, is echt, is erbij!
Laten wij dit van hen leren. Te vertrouwen op Gods nabijheid. Te bidden om zijn leiding en die dan ook te verwachten. In verdriet onze troost bij Hem te vinden. In onzekerheid te tasten naar die onzichtbare hand. Je staat er niet alleen voor. Echt!

(getuigen door de Geest)
Een laatste ding dat we kunnen leren van vervolgde christenen, is hoe ze ondanks alles hun geloof uitdragen. Getuigen willen zijn van hun Heer. Het is de grote opdracht van Jezus, we hoorden het vanochtend ook weer ‘Ook jullie moeten van mij getuigen’. Wij vinden dat soms best lastig. En dat terwijl we hier alle vrijheid hebben. In maart zagen we hier in de kerk een filmpje over Ariana (niet haar echte naam) uit Afghanistan. Samen met haar man moest ze het land uit vluchten, omdat ze anders haar leven niet zeker was. Maar ook in een vluchtelingenkamp elders doet ze nog haar best om Afghaanse vrouwen te vertellen over Jezus. “Ik wil,” zegt ze “dat anderen proeven van wat ik heb gevonden”. Wat een moed: of beter wat een liefhebben en gehoorzamen van Jezus. Ja, dan zal Gods Geest zeker nabij zijn, als ze de grote opdracht serieus neemt.
En wij? Getuigen wij van ons geloof? Lastig, denken we snel, en we laten het. Misschien is onze liefde lauw. Maar misschien komt het ook doordat we denken dat wíj het moeten doen, zelf. Maar zo is het niet. Weet je nog: je staat er niet alleen voor! En juist op dit vlak geldt dat sterk. Je denkt toch niet dat jíj iemand kunt bekeren? Maar Jezus zegt het, in 15:27 “de Geest, die zal van mij getuigen” – dat allereerst. “En ook jullie moeten mijn getuigen zijn”. Niet op jezelf, maar als médewerker. God gaat voorop. Je moet niets, je mag je laten leiden, ontspannen zijn, kansen pakken. En wat is dit een wonder. De Geest wil ons bijstaan. En soms, dan mogen wij, met eerbied gesproken, God bijstaan. Dat is toch machtig? Zoek maar hoe hij u of jou leidt, op je werk of op school of waar ook. En besef dankbaar hoe kostbaar de vrijheid is die we hiervoor hebben.

(slot)
Pinksteren, feest van de Geest. Feest, want je staat er niet alleen voor. Nooit! Als Jezus je Heer is, is Hij door zijn Geest bij je. Altijd! Of je nu leeft in vervolging of niet. Hij belooft het, jij gelooft het – althans, dat hoop ik van harte.
Ik sluit af met woorden die dat ik las. “Jezus zegt in de Bijbel: ‘Ik ben met u, al de dagen, tot de voleinding van de wereld.’ Hij zegt niet in het algemeen: ‘Ik ben erbij’. Nee, Hij zegt ‘al de dagen, tot de voleinding van de wereld.’ Elke afzonderlijke periode van vierentwintig uur – Hij is met u. In voorspoed en in tegenspoed – Hij is met u. Onder alle denkbare (of ondenkbare) omstandigheden – Hij is met U”. Door zijn Heilige Geest! God is dichtbij!

Amen