Tags
Uit de Bijbel is gelezen: Psalm 39:5-9 en Romeinen 8:18-25
Gemeente van Jezus Christus,
[Intro: vergankelijkheid]
Het is vandaag eeuwigheidszondag. We noemen straks de namen van gemeenteleden die in het afgelopen jaar zijn overleden. Sommigen komen vandaag voor één naam: die van je man, je moeder, je vriend. Voor anderen zijn het namen van mensen die je kende van de kerkbank of de koffie. Maar hoe dan ook: samen gedenken we, met respect en dankbaarheid, de broeders en zusters die zijn heengegaan.
Eeuwigheidszondag. Misschien zou je het ook wel vergankelijkheidszondag kunnen noemen. Vandaag kom je er niet omheen: mensen sterven. Degenen van wie we de naam straks noemen. En uiteindelijk ook wij. Er is maar één zekerheid in het leven, zei iemand eens, en dat is dat het voorbijgaat. Daar worden we vandaag wel speciaal aan herinnerd. Hier in de kerk, maar ook buiten. We leven ver in de herfst: bladeren liggen op straat, de bloemen zijn verdord, de kou komt. Alles keert terug tot aarde. En wij, wij mensen, zijn niet uitgezonderd.
Misschien wordt je er zwaarmoedig van. Misschien voel je het verlies opnieuw. Of je denkt liever niet aan deze dingen. En toch is het goed dat wel te doen. De psalm die we lazen spreekt erover: “laat mij weten hoe vergankelijk is ben”. Laten we daar vanmorgen bij stilstaan samen.
[Dieper: zinloosheid]
Vergankelijkheid. De toon die de Bijbel daarbij aanslaat, is er zeker níet een van weemoed. We lazen uit Romeinen 8, en daar spreekt Paulus scherp. Hij heeft het over de schepping die is onderworpen aan “de slavernij van de vergankelijkheid”. Slavernij! Tegen je wil vastzitten in een situatie die je niet wilt. Ellendig. Zo klaagde trouwens ook de psalmdichter al: “niet meer dan lucht is het bestaan van een mens… een schaduw al wat hij rusteloos najaagt…”.
Paulus schrijft: “De schepping is ten prooi aan de zinloosheid”. Zinloosheid, dat gaat nog een stap dieper dan vergankelijkheid. Waar díenen al je inspanningen toe? Zulke vragen kunnen ineens opkomen, als je beseft hoe vergankelijk we zijn. Wat heeft het allemaal voor zin?
Nee, daar denk je vast niet elke dag aan. Dat zou ook niet goed zijn. Maar ineens kan het binnenkomen. Als je bij het graf staat van een geliefde: is dit nu het leven? Na liefhebben altijd loslaten? Iemand die haar levenspartner moest missen, zei heel eerlijk: de glans is er voor mij wel af. Ik ga door de dagen, maar het gemis maakt de dagen leeg.
Je levenspad een schaduw. Je hoeft er niet oud voor te zijn om dat te ervaren. Iemand van middelbare leeftijd zit in de auto naar het werk en denkt: ‘nog 15 jaar dit doen’. Zucht. Ik zag van de zomer een paar tieners lopen met een t-shirt, met daarop het opschrift “Work. Sleep. Repeat”. Een cynische blik op hoe we onze dagen vullen. Werk, slaap, herhaal. En dan hebben wij het hier nog heel goed, met ruimte voor ontspanning. Maar denk aan mensen die werken in ‘sweat shops’ in Azië, voor wie dat t-shirtopschrift vrijwel letterlijk opgaat…
“De schépping is ten prooi aan zinloosheid” schrijft Paulus. Gods schepping, die geteisterd wordt door wat wij mensen ermee doen: kappen, vervuilen, kaalplukken. De wereldgeschiedenis, met al haar oorlogen en onrecht. Een warboel. En elk leven dat uiteindelijk doodloopt. Voel je er iets van? De Bijbel benoemt het voluit!
[wat doe je dan?]
Maar wat dan? Dat is ook de vraag die de psalmdichter zichzelf stelt. Hij heeft het benoemd: zijn dagen een handbreedte, lucht een leegte al wat een mens najaagt. En dan gaat hij verder, psalm 39 vers 8: “en nu, wat verwacht ik?” Ofwel: wat dan, als dít het leven is? Een vraag die je jaren voor je uit kunt schuiven. We zijn daar goed in, in onze samenleving. Genieten, druk zijn met van alles! Maar ineens kan het op je vallen. “En nu, wat verwacht ik?” Als het leven geen feest is. Als ziekte dichtbij komt. Of zomaar, als je je eerste baan begonnen bent. “Is dit het?” Of als je juist op zo’n leeftijd gekomen bent dat de één na de ander om je heen wegvalt. Dat je ineens met de oude psalm meevoelt “En nu – wat verwacht ik?”
Nee, als je jong bent, denk je niet zo. Het leven ligt voor je! Toch? Maar ineens hoor je van die leerling op school die niet meer komt. Ongeneeslijk ziek. Niet ouder dan jij. Na een tijd het bericht: hij of zij is overleden. Een gedenkplek in een hoek van het gebouw, foto die daar staat, kaarsjes en bloemen. Je wordt ineens stil. Je schudt het wel weer van je af en gaat je dingen doen. Maar toch…
Eens breekt alles af. Je kunt het proberen te negeren. Je kunt het ook proberen te aanvaarden. Van: zo ís het leven, en anders niets. Maar het houdt iets triests. Iets hopeloos…
Ja, hopeloos, zei ik. In dit vervliegende leven heb je hóóp nodig. Hoop, dat dit niet het hele verhaal is. Hoop dat het leven niet doodloopt bij het graf. Dat de naam die we straks noemen niet verdwenen is. Dat er een zín is, toch!
[hoop bij God]
En nu mogen wij geloven, vanmorgen – nu mag ik u en jou vertellen vandaag – dat er hoop ís. Hoop van Boven. Bij God vandaan. Want ja, de Bijbel is eerlijk, maar de Bijbel is nooit hopeloos!
Paulus schrijft: “de schepping is ten prooi aan zinloosheid… maar er is hoop” – Romeinen 8:21. Wat voor hoop dan? Daar heeft ook de psalm het over. De psalmdichter vraagt: “En nu, wat verwacht ik, Heer? Mijn hoop, die is op U!” Weet je wat ik zo mooi vind? Er komt geen concreet antwoord op de vraag over het ‘wat’, het antwoord gaat over ‘Wie’! “En nu wat verwacht ik, Heer? Mijn hoop, die is op U”. Op God. De dichter, een zieke man waarschijnlijk, rusteloos, de dood voor ogen. En hij zegt: Heer, mijn hoop is op U.. Hoop – niet op iets, maar op Iemand. Op God! En dat is ook de hoop die Paulus bedoelde. “Maar er is hoop….” Hoop bij Hem. Heb jij die hoop? Ken je Hem? Dan sta je anders bij een ziekbed, anders bij een graf. Anders in het leven.
Hoop! Hoop is er bij God. Bij Hem die deze aarde maakte, die jou het leven geeft. Wat voor hoop dan? Voor de psalmdichter was dat heel concreet: dat de Heer hem zou helpen nu hij ziek was. Hulp ín dit leven. Hij wist, eeuwen voor Jezus, waarschijnlijk nog weinig van eeuwig leven. Maar het ging hem om God. Wij leven ná Jezus. Wij mogen meer weten; weten waar Paulus over schrijft. Over komende luister, over opstanding en eeuwig leven. Hoop, die je alleen hebt als je de Heer kent!
Er is hoop. Hoop voor de weduwe met haar lege dagen. Voor wie in de auto zit en nog vijftien saaie jaren voor zich ziet. Voor de klas met die gedenkplek in de hoek. Hoop. En die vind je bij God!
[De basis van de hoop: Jezus]
Achter dat woordje ‘hoop’ zit eigenlijk het hele evangelie van Jezus. Zonder dat verhaal begrijp je Paulus niet, en deze preek niet.
De Bijbel zegt eerlijk wat er misging: mensen keerden God de rug toe. Sindsdien loopt ieder mensenleven dood, en gaat er zoveel mis dat je je afvraagt waar het allemaal voor is. ‘Zonde’ noemt de Bijbel dat: iets wat wij doen, en tegelijk iets waar we in vastzitten.
Maar God liet ons niet los. Hij ging op weg met Abraham. Hij bleef bij Israël, ook als dat volk Hem de rug toekeerde. En uiteindelijk kwam Hij zelf. Hij werd een mens die sterven kon, net als jij en ik. Jezus droeg wat wij niet kunnen dragen: onze schuld, en alles waar we in vastzitten. Hij stierf. Ook Hij! Maar bij Hem bleef het graf niet dicht. Hij stond op. Hij leeft.
En dat verandert nu al iets. Wie in Hem gelooft, krijgt Gods Geest en mag Gods kind zijn. Dan hoef je niet meer zinloos door je dagen heen. Er is Iemand die je dag vasthoudt, ook op een lege dag na een afscheid, ook in de auto naar je saaie werk. Dan weet je waar je voor opstaat. Omdat Hij opstond!
En dan wat nog komt. Jezus zal terugkomen en alles nieuw maken. Dát bedoelt Paulus met ‘de luister die ons in de toekomst geopenbaard zal worden’. Geen graf meer. Geen tranen meer. Geen afscheid meer. Wie bij God hoort, zal leven, eeuwig, in zijn nieuwe wereld. Dat is onze hoop!
De Bijbel hoop met een anker. Een anker haalt de storm niet weg. De golven blijven komen. Maar je slaat niet op drift. Zo houdt de hoop je vast aan Hem, ook als je er niets van ziet. Er is hoop. Zo waar Jezus leeft!
[Tegenwerping]
Nu kan ik me voorstellen dat iemand zegt “ja, dat klinkt mooi. Maar je moet het maar geloven. Je ziet er niets van. Ik vind de wereld soms behoorlijk hopeloos!” Maar weet je, wie zo spreekt heeft de Bijbel aan zijn kant! Waarom denk je dat psalm 39 erin? Als je om je heen kijkt, wat is het leven dan helemaal? Een handbreedte, een zucht. En ook Paulus gebruikt dat woord. “We weten dat de hele schepping nog altijd als in barensweeën zucht en lijdt”. En geloof maakt je daar niet immuun voor. Nee, hij gaat verder “ook wij, die als voorschot de Geest hebben ontvangen, ook wij zuchten in onszelf”. Leven met God is niet ‘alles altijd happy’. Als iemand alléén maar jubelt, word ik wantrouwig.
Maar… leven met God is wel altijd leven in hoop. En wat is hoop? We hoorden het: hopen is uitzien naar wat je nog niet ziet. Inderdaad. Je hoopt op wat je níet ziet. En dat heeft altijd iets lastigs. Paulus weer: “wij zijn gered in deze hoop”. Dat klinkt tegenstrijdig, maar zo is het: je bent al gered, en je wacht nog. Gered – nu al vrij en verlost, bij de Heer horen, zijn beloftes kennen; maar ‘in hoop’ – je kijkt uit naar wat beloofd is. Maar je ziet het nog niet! Je moet erop vertrouwen zonder het te zien, zoals je vertrouwt op een anker onder water. Vertrouwen als het einde komt, dat het niet gewoon ophoudt. Vertrouwen midden in een wereld die kapotgaat, dat Gód erboven staat. Dat hóóp je, dat vertrouw je. Voor jezelf. Voor anderen. Voor alles. Hoop op wat je nog niet ziet. Ten diepste: hoop op God. “En nu, wat verwacht ik, Heer? Mijn hoop is op U!”
[Oproep: volharden tussen zuchten en zien]
Heb jij die hoop? En U? Ik kan het je alleen vóórhouden, en ik bid dat God het in je hart legt. Dúrf het te geloven. Durf Hem te geloven! En doe je dat al: houd vol! Schriftlezing eindigde ermee: “als wij hopen op wat we nog niet zien, blijven we in afwachting ervan volharden”. Soms is geloven ook volharden, volhouden, vasthouden. Je klampt je vast aan wat God belofod heeft, ook op dagen dat je er niets van merkt.
Daarom vieren we vandaag eeuwigheidszondag, en geen vergankelijkheidszondag. Boven de tijd is de eeuwigheid. Boven de aarde de hemel. Na het einde een nieuw begin, een begin bij God. Daar hopen we op, voor onze broeders en zusters die in geloof ontsliepen. Daar mag je op hopen voor jezelf als je bent vastgelopen. Daar mag je op hopen voor heel deze wankelende wereld.
Tussen zuchten en zien zit de hoop. En daarom: houd vol. Hoe? Niet op eigen kracht. Maar door de kracht van Gods Geest. Je bidt. Soms roep je het uit tot God. Je houdt jezelf Gods woorden voor, hardop als het moet. Zo houd je de hoop vast, tegen alles in, met je ogen op de horizon.
En lééf eruit. Leef nu alvast uit Gods toekomst en laat daar iets van zien. Wees geduldig met wie het je moeilijk maakt, vriendelijk voor wie je liever negeert, goed voor wie je nodig heeft. Bel iemand die dit jaar iemand verloor. Blijf straks na de dienst koffiedrinken bij wie alleen zit. Ga zitten bij wie verdriet heeft, en zucht mee. Ook dat hoort bij hoop.
En zing het maar zachtjes, deze week en altijd, en juist als je iemand verloor: “U geeft een toekomst vol van hoop, dat hebt u aan ons beloofd. Niemand anders, U alleen, leidt ons door dit leven heen”.
Amen