Uit de Bijbel is gelezen Handelingen 17:16-23 en Efeze 5:1-8

Gemeente van Jezus Christus,

[Intro: Athene toen, Apeldoorn nu]
We lazen uit de Bijbel over de apostel Paulus die in Athene is gekomen. Toen hij daar rondliep, zag hij zo’n beetje op elke straathoek een godenbeeld staan. De hele maatschappij was doortrokken van het dienen van deze goden, en hun afbeeldingen waren dan ook overal te vinden. Beelden, ongeveer zoals je hier op dit plaatje kunt zien, Tempels voor die goden waren er alom, denk aan het beroemde Parthenon in Athene dat nu nog duizenden toeristen trekt. Altaren stonden langs de weg om hen te vereren… Paulus ziet het allemaal, en hij is niet blij. Zoeken de mensen dáár hun geluk?
Paulus hoefde in Athene maar rond te kijken, en hij zag wat daar belangrijk was voor de mensen. Wat hun goden waren, die ze dienden en voor wie ze offers brachten. Ik vraag me af wat Paulus zou opvallen als hij tegenwoordig bij ons zou rondlopen! Hier in Beekbergen, of misschien nog beter: in het centrum van Apeldoorn.

Godenbeelden zie je niet, daar in de Hoofdstraat. Maar wat mij wel opvalt op dit plaatje is de enorme hoeveelheid reclame. Overal oproepen om te kopen en te consumeren. Is dat misschien waar mensen hier nu het geluk van verwachten? Van spullen en shoppen, van geld en goederen?
Op dit plaatje zie je het niet, maar ik denk dat het Paulus ook zeker zo opvallen hoeveel mensen met een mobiel in hun hand lopen. Voor hem natuurlijk iets onbekends. Wat is dat voor ding, waar mensen hun hoofd naar buigen? Waar ze hun aandacht aan geven, hun tijd aan offeren, terwijl ze de mensen en dingen waar ze langs lopen nauwelijks zien? Is dat misschien ook een afgod in Apeldoorn?

[Afgoden toen en nu]
in Athene zag je die godenbeelden. Afgodsbeelden, zou Paulus zeggen. Want ze zijn niet de ware God, die hemel en aarde heeft gemaakt. Beelden van steen, en ideeën uit mythes – dat was de religie daar. Afgoden, het kan op ons primitief overkomen. Wij buigen niet meer voor beelden, toch? Op onze straten ook geen altaren met offertjes, zoals je bijvoorbeeld in Bali wel tegenkomt.
Maar wil dat zeggen dat wij geen afgoden hebben? Letterlijk niet, nee. Maar heel bewust las ik ook nog een stukje uit een brief van Paulus. Hij schrijft daar: ‘ontucht, zedeloosheid en hebzucht – dat is allemaal afgoderij’. Je kunt dus op een meer figuurlijke manier afgoden hebben, ook zonder Boeddhabeeld in je tuin. ‘Ontucht en zedeloosheid’ – zeg maar: seks. Hebzucht – zeg maar: geld. En als ik er dan ook nog macht aan toevoeg, dan heb je precies de drie dingen waar volgens zeggen de hele wereld om draait: geld, seks, en macht. Dat kunnen dus ook afgoden zijn!
Wat is dan een afgod? Niet per se een beeld waar je voor knielt. Maar wel iets wat voor jou net zo werkt als vroeger zo’n beeld. Eet afgod is iets waar je je diepste geluk van verwacht – vroeger van Afrodite of Athena, nu van geld of gezondheid. En, dat is ook belangrijk: een afgod is iets waar je offers voor brengt. Een duur dier offeren op een altaar toen; alles opofferen voor je carrière nu, of afzien voor je gezondheid. Iets waar je offers voor brengt en waar je zo je geluk van verwacht, dat is een afgod. Het idee is hetzelfde!

[voorbeeld: geld]
Laat ik één voorbeeld wat uitwerken. Geld en bezit, het kan een afgod voor je zijn. Iets waar je je geluk van verwacht, iets waar je leven op is gebouwd. Als je maar voldoende geld hebt, als je maar lekker kunt shoppen, dan voel je je goed. Of de wat meer voorzichtige mensen: als je je pensioen maar goed geregeld hebt, voldoende buffer hebt opgebouwd, liefst een eigen huis kunt kopen. De een als big spender, de ander als zuinige spaarder: het lijkt het tegenovergestelde, maar de achtergrond is hetzelfde. Dáár verwacht je het van, van geld en spullen, dan is het leven goed!

Op Amerikaanse dollarbiljetten staat de tekst ‘in God we trust’ – beetje merkwaardig om dat op geld te zetten, maar goed. Op deze hoodie staat het net anders – er is een hele kledinglijn van, met dit motto erop: ‘in gold we trust’. Is dat niet eerlijker voor heel veel van ons?
Van geld verwacht men geluk. Je kunt er vakanties van kopen, mooie kleding, uitgaan. Zekerheid kun je ermee kopen: verzekering, voorzieningen voor later. Status krijg je er ook van, als je een dure auto koopt, of andere luxe spullen. Een god is het die je alles lijkt te kunnen geven. Een god ook, waar je offers voor brengt. Hard werken, lange dagen. Misschien moet je er wel eerlijkheid voor opofferen als je snel rijk wilt worden. Of de relatie met een collega, als je hem listig passeert op de carrièreladder. Zelfs gezinsgeluk wordt soms opgeofferd.
Is geld en bezit dan geen afgod, als het zo je leven bepaalt? Offers brengen en dan het ware geluk ervan verwachten… Het is niet anders dan bij de oude afgoden uit Athene!

[afgoden stellen teleur]
Maar weet je, de geldgod stelt teleur. Blijkt toch niet het echte geluk te geven. Geluk ís niet te koop, dat blijkt wel als je huwelijk strandt of je ziek wordt. En niet dat geld of spullen verkeerd zijn, zeker niet! Maar als je ze de hóógste plek geeft, dan gaat het fout. Dat is de plek die alleen aan God toekomt.
Elk ander ding dat je op die hoogste plek zet in je leven, elk ding waar je je levensvervulling van verwacht en geluk, kan die last niet dragen. Voor vervulling en geluk moet je uiteindelijk bij God zijn, die jou heeft gemaakt en die van jou houdt! Maar wij zijn zo stom, wij zoeken het telkens elders. En dat stelt teleur, altijd.
Nog een voorbeeld. Romantiek en relaties, dat is iets moois. Maar hoe makkelijk wordt het een afgod. Iets waar je álles van verwacht. Heel veel liedjes zingen het ons voor ‘love is all you need’ – en ergens is dat nog waar ook. Liefde ís onmisbaar. Maar die liedjes bedoelen met liefde: romantiek, een partner, seks, dát is wat je leven zal vullen. Hoeveel mensen hebben dat niet als doel? En dan mag het ook offers kosten. Ik denk aan een man in een midlife-crisis, die zijn huis en huwelijk opoffert om het met een jongere vrouw aan te leggen. Ik denk aan een vrouw die vanalles over haar kant laat gaat in foute relaties, omdat ze denkt dat een relatie het hoogste is…
En nogmaals: romantiek, relaties, seks ook, het is iets heel moois, een geschenk van God. Je kunt er veel in vinden. Maar als je er álles in moet vinden, dan word je onvermijdelijk teleurgesteld. Zelfs je lieve vriend blijkt minpunten te hebben. Ja ik denk zelfs: hoe meer je álles van een relatie verwacht, hoe eerder die zal bezwijken onder dat gewicht. Want het is te groot. Geen mens kan je alles geven!

[wat zijn jouw afgoden?]
Ach, en ik zou nog meer voorbeelden kunnen geven van wat afgoden kunnen zijn. Voor de een macht en status, voor de ander je auto, of je uiterlijk, je schoolprestaties of je gezondheid. Alles wat je leven beheerst, is een áfgod. En het stelt altijd teleur.
Nog één ding, want ik merk dat ik er zelf niet vrij van ben. Je mobiel en alle dingen erop. Telkens pak ik dat ding, dus ik verwacht er blijkbaar geluk van of vervulling. Ik offer er aardig wat tijd aan, en aandacht, en als je niet oppast ook je ogen nog. Maar uiteindelijk valt het altijd tegen. Heb je een tijd zitten scrollen of surfen, ben je dan vervuld? Gelukkig? Nee, leeg. Ook deze afgod heeft je alleen maar in de greep, maar hij levert uiteindelijk niet. En zo gaat het met al die andere dingen ook.
Een goede vraag om over na te denken: wat zijn jouw afgoden? Waar verwacht jij het van in het leven?  Een paar vragen kunnen helpen om dat helder te krijgen:
– Waar besteed je je tijd aan? Tijd is altijd ook prioriteit, dus dit zegt al heel veel!
– Waar besteed je je geld aan? Want je kunt wel zeggen dat iets belangrijk voor je is of juist niet, maar je rekeningafschrift hangt er getalletjes aan, en die zijn soms onthullend!
– Waar vind ik mijn vreugde? En ook: wat verstoort die vreugde? Hoe boos je wordt van een krasje op je auto, zegt vaak al heel veel…
– Waar is mijn hoofd vol van? Waar je steeds aan denkt, dat beheerst je blijkbaar aardig
Ga je zelf eens na vanmorgen: waar verwacht jij geluk van, en waar breng jij offers voor?

[hoe kom je er vanaf]
Afgoden. Waarom waarschuwt de Bijbel er zo tegen? Omdat ze je in de greep houden, en altijd teleurstellen. Maar hoe kom je er vanaf…? Niet door simpelweg te stoppen of ertegen te strijden, als bijvoorbeeld je uiterlijk je beheerst, of je werk. Immers, je zoekt zo onbewust de diepste dingen die elk mens nodig heeft: aanvaard worden, vervulling, geluk… Dat kun je niet zomaar opgeven! Die heb je inderdáád nodig.
De enige weg die werkt, is als iets beters de hoogste plaats in gaat nemen. Als je ergens anders voor gaat leven. Of laat ik het anders zeggen. Als Iemand anders, met een hoofdletter, de hoogste plek krijgt in je leven. Als je voor God gaat leven. Want Hij, Hij alleen is de diepste vervulling van onze verlangens. Ook al heb je misschien nooit serieus aan Hem gedacht. De Franse filosoof Pascal zegt ‘ieder mens heeft een godvormig gat in zijn hart’. En weet je, dat is wáár. Er zit een gat in ons hart, een leegte. Omdat dat gat er zit, die leegte, gaan we die opvullen. Met werken of wijn, met geld of genieten, met uiterlijk of uitgaan of wat dan ook… Maar zou het niet beter zijn om Hem te zoeken die werkelijk in dat gat past? God zelf! Als je Hem hebt, dan is er geen plek voor afgoden. Dan kunnen die dingen die wij tot afgoden opblazen hun goede plek innemen: als gaven van God. En dán word je vrij!

[oproep: Geef God de hoogste plaats]
Nee, wij denken zo niet. Je denkt: ik zou wat minder op mijn mobiel moeten zitten. Niet: ik heb de Heer nodig. Maar die twee zijn verbonden! En daarom wil ik u en jou echt oproepen vanmorgen: geef God de hoogste plek in je leven! Of je nu voor het eerst in de kerk bent, of al jaren hier komt: laat God de hoogste voor je zijn. Wat hij wil, wat Hij geeft en wat Hij belooft, laat dat leidend zijn! Alleen dan kun je werkelijk vervulling en geluk vinden
So wie so ís God de hoogste. Hij die het heelal maakte, en ook jouw leven vormde, Hij heeft recht op de hoogste plaats. Omdat Hij God is! Daarom kan Hij ook werkelijk geven wat je nodig hebt. Waar al die afgoden, letterlijk, of figuurlijk, uiteindelijk teleurstellen en onmachtig zijn, is Hij machtig en stelt níet teleur.
Maar bovenal: de Here God is anders! Alle afgoden van vroeger en nu vragen offers. Wat offer jij op aan jouw afgoden? Wat kost het je…? Maar de ware God is anders. Hij hoeft niet met offers behaagd te worden. Hij geeft uit genade. Sterker nog, God vráágt geen offers, Hij gééft het hoogste offer. We hoorden het uit de Efezebrief. “Christus, die ons heeft liefgehad en zich voor ons gegeven heeft als offer, als een geurige gave voor God”. Jezus Christus wilde sterven aan het kruis. Om al onze afgodendienst te verzoenen, om vergeving te verkrijgen voor ons, die notabene God zijn troon ontzeggen. Zó lief heeft de hoge God u, zoveel houdt Jezus van jou, dat Hij zijn leven wilde geven als offer. Zodat je voortaan voor Hem kunt leven. Met hem mag leven. Gaandeweg bevrijd mag worden van alles wat je in de greep houdt.
Durf je dat te geloven? Durf je het met Hem te wagen? Leer de Heer kennen, dan zul je werkelijk vervulling vinden. Diepere vreugde dan wat ook op aarde kan geven. Geef Hem de hoogste plaats, dan wordt alles anders!

[slot: het verschil]
Ik mag je vertellen: het maakt alle verschil. Het maakt je zó vrij! Natuurlijk wil ik graag gezond zijn. Maar het is niet het hóógste meer. Ook als ik ziek ben, is de Heer bij me. Zelfs als ik eraan sterf, zal ik bij Hem zijn. Natuurlijk ben ik liever niet arm. Maar ook als de beurs crasht, de euro instort, ook als ik elke munt zou moeten omdraaien: ik ben rijk met Hem, en ik mag vertrouwen dat Hij zorgt!
Natuurlijk wil ik graag dat mensen me waarderen. Maar als dat tegenvalt zegt God dat ik waardevol ben als schepsel van hem. Liefde, wie zoekt het niet? Mooi als mensen in je leven die geven. Maar ook als je de liefde niet vindt, of als een relatie breekt… Er is er één die mij liefheeft. Jezus! Hij die mij zovéél liefheeft, dat Hij zijn leven voor me over had. Hij die mij telkens weer wil corrigeren, als ik iets anders dan Hem voorop stel. Hij die trouw is, ook als ik ontrouw ben.
Wat ben je rijk, als je de Heer hebt. Wat valt er dan veel weg, en wat kan dat opluchten. En wat ben je arm, als je het elders zoekt. Arm, als je geluk afhangt van uiterlijk, geld, status, succes… Ja, uiteindelijk kom je dan bedrogen uit. Dan heb je geen deel aan het Koninkrijk van God, schrijft Paulus. Dan loopt je leven dood, ook als het uit aards oogpunt succesvol is. Mar er is léven, léven voor ieder bij wie de Heer in het hart op de troon mag zitten.
Wat zijn jouw afgoden? Ooit was er in Nederland een beeldenstorm: allerlei heiligenbeelden werden kapotgeslagen omdat ze de mensen bij God weghielden. Is het misschien tijd voor een beeldenstorm in je hart…?

Amen