Gemeente van Jezus Christus,

Gemeente van Jezus Christus,

(Intro: is dit humanisme?)
Vanmorgen de laatste themadienst over ons jaarthema ‘leerlingen van Jezus’. Dan komen we bij een soort climax: hoe de Heer in één zin de hele bijbel samenvat. De hele Thora zoals Israël die had, en al zijn eigen onderwijs. Nou, dat moet wel iets bijzonders zijn! “Hoe Jezus’ liefde het verschil maakt” – we hoorden er net al iets van in het introfilmpje.
Maar wat is dan die samenvatting van alles in één zin? Dat lezen we in Mattheüs 7 vers 12. En ik moet zeggen dat dat bij mij op het eerste gehoor overkwam als een enorme tegenvaller. (Lees voor) “Behandel anderen steeds zoals je zou willen dat ze jullie behandelen, want dat is de wet en de profeten”. Als je dit aan mensen op straat gaat vertellen, zullen ze het er vast mee eens zijn. Maar ze zullen niet zeggen dat dit nou zo revolutionair is! “Behandel anderen zoals je zou willen dat ze jullie behandelen”. Is dat nu zo wereldschokkend? Dat klinkt eerder als een soort humanisme – voor kenners: het is net de filosofie van Kant.

“Behandel anderen zoals je zou willen dat ze jullie behandelen”. Dat wij dit bijna vanzelfsprekend vinden, het toont hoe onze maatschappij beïnvloed is door het christelijk geloof. Anderen – alle anderen – als gelijken zien, het goede voor ze zoeken, denk maar niet dat dat in Jezus tijd normaal was. Denk maar niet dat dat overal op aarde de norm is. Wij mogen wel weer eens voelen vanmorgen hóe revolutionair dit onderwijs van Jezus is. Want als je dit serieus neemt gaat het vér, tot aan bidden voor Poetin toe! We gaan het horen!

(de tekst uitleggen)
Wat Jezus hier zegt wordt wel de ‘gouden regel’ genoemd. We kunnen die het beste begrijpen door hem te vergelijken met andere regels; andere manieren van omgaan met elkaar. Je kunt leven volgens de stenen regel, je zeggen het stenen tijdperk ‘ik doe mijn ding, en wie in de weg staat kan een mep krijgen’. Maar dat is geen sámenleven! Al wat beter is wat je de ‘houten regel’ kunt noemen. Die regel zegt: “doe tegen anderen zoals ze tegen jou doen”. Zo kun je samenleven. Voor wat hoort wat. En dat werkt vaak positief: jij doet aardig tegen mij, dan ik ook tegen jou. Maar het werkt ook in het negatieve: zet je mij een hak, dan pak ik jou terug. En zo blijft de negativiteit bestaan, en kom je nooit verder. Deze manier van denken zit diep in ons allemaal: terugdoen zoals een ander doet. We vinden het ook in de Bijbel! Bijvoorbeeld psalm 69 die we lazen. De dichter wordt kwaad aangedaan, en dan bidt hij dat het zijn vijanden ook slecht mag vergaan. Dan ben je nog ver van de gouden regel van Jezus.
Er is een zilveren regel, weet iets beter. Dat is het bekende spreekwoord “wat ga je niet wilt wat u geschied, doe dat ook een ander niet”. Je zou kunnen zeggen: leven en laten leven. Of hedendaags gezegd: respect! Heel goed. Maar er is wel één nadeel, en dat zie je in onze maatschappij. Als de basis is dat je een ander niet mag schaden, dan kun je nog wel allemaal langs elkaar heen leven. Zolang je maar niemand kwaad doet. En trouwens, wat als een ander jou wél kwaad doet?
Nee, dán Jezus’ leefregel. De gouden regel. Die gaat veel verder. Die is pósitief. “Doe tegen een ander zoals je zou willen dat hij of zij tegen jou doet”. Hier wordt gevraagd je ín te leven. Het goede te zoeken voor een ander. Voor wie? Voor élke ander! Niet alleen die uit je eigen groep, maar wie er ook maar op je weg komt. Het gaat hier uiteindelijk om liefhebben. Jezus’ soort liefde, die het verschil maakt.

(eerste toepassing)
Nu is er nog veel meer over te zeggen. Maar laten we eerst gewoon maar de toepassing maken naar onszelf toe. Als je Jezus wilt volgen, mag en moet je zó in het leven gaan staan. Anderen behandelen zoals jezelf… Zou het geen groot verschil maken, als je zó die lastige collega tegemoet treedt, of die irritante leraar? ‘Behandel andere zoals jij zelf behandeld zou willen worden’. Hoe werkt dat uit als je het toepast op de omgang met asielzoekers en hun opvang? Of hoe werkt dat uit, gewoon als je thuis ruzie hebt – zou deze regel dan niet voor veel ondoordachte woorden bewaren? Het klinkt zo eenvoudig, die gouden regel, maar het is echt diep. Wat zóu de wereld een geweldige plek zijn, als iedereen deed wat Jezus zegt!
“Behandel anderen zoals je zelf behandeld zou willen worden”. Wat Jezus zegt betekent ten diepste dit: zie een ander niet als bedreiging, of als concurrent, maar als iemand net zo als jij, met verlangens en gevoelens net als jij. Dan moet je even in de schoenen van de ander gaan staan. De ander als méns zien. En nee, dit is geen humanisme – al zal een humanist het er zeker mee eens zijn. Jezus baseert het op God, zo blijkt aan het einde van hoofdstuk 5. God laat het regenen op goede en slechte mensen, zijn zon schijnt voor iedereen. Net zo mag ik voor iedereen het goede zoeken, want dan weerspiegel ik iets van God.
Jezus roept ons: doe zó. Doen we het ook? Of leef je eigenlijk toch volgens de zilveren regel, of de houten? Jezus zegt: ga voor goud, niet minder!

(Aangeven dat dit in andere contexten veel moeilijker is)
Maar nu even een stapje verder. Jezus’ gouden regel klinkt best goed en logisch, als je rustig in Nederland woont, in vrede en veiligheid. Heb oog voor elkaar, wees aardig, help anderen, enzovoorts. OK! Maar stel je nu voor dat je in Nigeria woont en Jezus volgt. Straks gaan we bidden voor christenen daar. Er worden daar hele schoolklassen ontvoerd door islamitische groepen. Stel je voor dat je dochter daar bij zit, of je zoontje! Er worden daar dorpen overvallen, mensen vermoord. En hoe klinkt dan Jezus’ gouden regel? “Wees goed voor iedereen”, daar komt het op neer. Iedereen? Ook die moordenaars? Ook die ontvoerders? Ik kan me levendig voorstellen dat je dan heel anders denkt. Je zou al blij zijn als christenen en moslims volgens de zilveren regel samenleven. En die ontvoerders van je kind? Die mogen ze van alles aandoen, dat verdienen ze. Als jij zelf de kans kreeg, nou…! Die moordenaars van je dorpsgenoot: die mogen zelf dood. De houten regel.
Nee, laten we maar niet doen alsof wij anders zouden denken. Onze omstandigheden zijn anders, ons innerlijk niet. In zulke situaties komt ineens uit hoe radicaal Jezus’ regel is. ‘De ander’ die je moet behandelen zoals je zelf, dat is iedereen. Ook je vijand. Wij denken van nature wat in 5:43 staat “Je moet je naaste liefhebben en je vijand mag je haten”. Maar Jezus zegt “dit zeg ik hierover: heb je vijanden lief, en bid voor wie jullie vervolgen”. Zo ver gaat de gouden regel!

(roep om recht, maar ook méér)

Het is góed dat een psalm als psalm 69 in de Bijbel staat. Herkenning voor mensen die onrecht lijden, die onder liggen. Als je kind ontvoerd is. Dan roep je tot God, met de psalm: God, doe récht! Want Jezus’ regel komt niet in de plaats van recht. In je machteloosheid mag je roepen: God, straf het kwaad, de kwaaddoeners! Niet alleen in Nigeria trouwens, ook in Nederland, als jou vreselijke dingen zijn aangedaan. Doe nooit alsof kwaad niet erg is! Dat doet de Bijbel ook niet, dat doet God ook niet. Roepen tot God om recht, het is oneindig veel beter dan het recht maar in eigen hand nemen. Hij is rechter!
En tegelijk roept Jezus óns op om verder te gaan. Gód zal recht doen, dat is onze hoop. En wíj mensen, wij worden geroepen om nog iets anders te doen. Om ook die kwaaddoener te zien als méns. Die rebellen in Nigeria. Poetin. Die man die jouw leven half verwoestte. Dat zegt de gouden regel. Jezus zegt: heb je vijanden lief. En nee, dat betekent niet ‘vind ze aardig’. Maar het betekent: wens niet hun ondergang, wens hun inkeer. Het gaat niet alleen om jouw lot, ook om het hunne. Juist zulke mensen zijn, als God het niet verhoedt, op weg naar de ondergang. Gevangen in kwaad nu, rijp voor Gods oordeel straks. Kun je met hen ook bewógen zijn? Dát vraagt Jezus. Uit je eigen perspectief stappen, zelfs als je pijn lijdt, verlies, als je wordt geminacht en gehaat. Oók dan!

(Deze opdracht kan alleen met en door Jezus)
Dan denk ik: kan dat wel? Is dit niet teveel gevraagd? In tijden van vrede en veiligheid, ja dán is Jezus’ regel goed. Voor velen van ons hier. Maar als je onveilig bent, onderligt, als het kwaad je echt aankijkt door de ogen van een ander? “Behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden” “heb je vijanden lief” – dán?? Bedenken dat dat die ander ook een mens is zoals jij, klinkt dan als een holle theorie, vrees ik. Als het erop aankomt is humanisme niet genoeg, echt niet! Dan heb je Jezus nodig.
Ja, Jezus want ook een algemeen geloof in God zal onder druk niet baten. “God laat zijn zon opgaan over goede en slechte mensen – dus dan moet ik ook een lichtje proberen te zijn voor iedereen”. Niet onwaar, maar… verplaats je weer in onze broeders en zusters in Nigeria. Dan vraag je je eerder af: waarom laat God zijn zon überhaupt opgaan over moordenaars? Waarom gunt hij de ontvoerder van mijn kind net zoveel licht als mij? Nee, God in het algemeen is niet genoeg. Je hebt Jezus nodig!
En dat geldt ook voor ons. Als jij het slachtoffer bent, of als u vol afschuw denkt aan wat wereldleiders aanrichten. Ja, dan mag je tot God roepen om recht. Voor anderen, en voor jezelf. En tegelijk roept Jezus ons op om verder te gaan. Om te bidden voor vijanden en vervolgers. En dat lukt alleen, dat wil je alleen als je Jezus volgt. Als je niet alleen het voorbeeld hebt van God die zijn zon laat schijnen voor iedereen, maar ook van Jezus die zijn vijanden vergeeft. En niet alleen zijn voorbeeld, maar ook zijn Geest. In Hem alleen wordt deze regel waar. En in ons leven alleen mét Hem.

(Schilderen hoe Jezus exact dit deed)
Want het is niet dat God uit de hemel deze gouden regel gooit. Het is door Jezus Zelf dat deze regel bij ons wordt bezorgd. En Jezus laat in zijn leven helemaal zien hoe je hem uitleeft. Hij ziet ons als mensen, als waardevol, ondanks alles wat we ervan maken. Hij was bereid om naar ons toe te komen, al won Hij er niets mee. Waarom? Omdat Hij weet dat wij dat nodig hebben. Hij zocht het goede voor de mensen, voor ons. Niet alleen toen Hij zieken genas, of onderwijs gaf. Hij zocht het goede, ook toen hij werd gevangen en vermoord. Hij gaf zijn leven, voor zijn vijanden. Hij riep niet om wraak, toen Hij zo werd geraakt. Hij riep zelfs niet om recht!
Bij Jezus zie je hoe Psalm 69 wordt overstegen. In de psalm hoorden we ‘ze lesten mijn dorst met azijn’. Daar waarschijnlijk beeldspraak, maar bij Jezus was dat letterlijk waar. Toen Hij aan het kruis hing, werd hem een spons voorgehouden met azijn. De psalm sprak al van Hem! Maar het vervolg is anders. De psalmdichter zei: ‘stort uw toorn over hen uit, God! Schrap hun namen uit het boek van het leven!’. Maar Jezus zei, zijn lippen bevochtigd door azijn: “Vader, vergeef ze, want ze weten niet wat ze doen”. Hij bad voor wie Hem vervolgden – Hij deed wat Hij preekte, ook en juist toen!
Jezus zocht niemands ondergang, slechts hun inkeer. Want dat is het goede zoeken voor vijanden: hopen dat ze veranderen. Niet uitzien naar hun ondergang, maar naar verandering. Die is immers nodig, wil het goed komen met ze. Jezus bad voor wie hem kruisigden. Hij heeft vijanden lief. Hij wilde zijn leven geven, voor ons, schuldige mensen. Hij wil onze verandering. Voor ons, die vaak de zilveren regel nog niet halen, vervulde Hij de gouden regel. Hij zag jou, en u, en mij, en wil ons behoud. Ons leven, ons geluk. Hij vindt je waardevol.

(Jezus volgen transformeert je zodat je het wél kunt)
Kijk, als je dát gaat zien, dan blijf je niet dezelfde. Dan word je vol ontzag voor Hem. Hij die niet een wereldvreemde idealist was, maar die het dééd. Het goede zoeken voor slechte mensen. Vijanden liefhebben. Bidden voor vervolgers. Hem, Hem heb je nodig! Dan kom je op dat andere, gouden peil, en dan alleen. Door zijn Geest en kracht en genade.
Als je Jezus zo ziet, en wat Hij deed voor jou, dan leer je ook naar anderen kijken met zijn ogen. Die anderen hebben ook genade nodig. Zijn ook waardevol vol God. Ja, óók degene die steeds stomme opmerkingen over je maakt op kantoor. En óók Poetin, of een Nigeriaanse ontvoerder. Die hebben de Heer óók nodig, en des te meer naarmate ze meer vastzitten in duisternis. Nee, dat is vast niet je eerste gedachte als je slachtoffer bent. Uit jezelf kon je nóóit zo hoog. En zelfs als je veilig in Nederland leeft, hoe lastig is het dán al om anderen te behandelen zoals je zelf behandeld zou willen worden. Al snap je met je verstand dat dat goed zou zijn, je doet het zelden echt. Je wílt het soms niet eens. Laat staan als anderen je iets aandoen.
Wij kunnen het niet. Maar Jezus wil het ons leren. Ons optillen door zijn Geest, tot die gouden hoogte. Dan kan het tóch. Als je leeft uit wat Jezus deed. Hem kracht vraagt en hulp. Dan kunnen vrouwen in Nigeria soms zelfs bidden om bekering voor degenen die hun man vermoordden. Ja, echt! Jezus’ soort liefde, díe maakt het verschil. Díe maakt mensen zo, anders dan ooit op aarde vertoond. Omdat Jezus het vertoonde. In zijn leven. En in zijn dood. En… in zijn leerlingen, tot op de dag van vandaag.

(Oproep: volg de gouden regel, uit Jezus’ kracht)
In ons ook? Ben je christen, volg je Jezus, dan is dát onze roeping. De gouden regel volgen, in alle omstandigheden. Soms in de zwaarste – want wat kúnnen mensen elkaar toch aandoen, niet alleen in Nigeria, maar ook in ons eigen land en dorp. Hoe kom je boven de haat uit, de wraakgevoelens, de houten regel? Hoe kom je verder dan psalm 69? Met Jezus alleen.
Meestal echter is het minder groot. En juist dán komt het erop aan, elke dag weer. Volgens welke regel leef jij? “Nou, ik doe geen vlieg kwaad” zeg je misschien. Mooi, maar dat is altijd nog de zilveren regel. Dank God dat hij ons een maatschappij geeft waar je makkelijk tot die hoogte komt. Maar ga je ook verder? Doe je ook iemand góed? Verplaats je je in anderen, doe je wat jij in hun geval graag zou ervaren? “Behandel anderen zoals jij behandeld zou willen worden”. Het klinkt klein, maar hier heb je een levenstaak aan. Laat deze regel met je meegaan. Ga ervoor! Op school, in het verpleeghuis, in het verkeer, en waar dan ook! Ga ervoor. Niet uit jezelf, maar omdat je Jezus volgt. Met Hem mag je het leren.

Amen