Uit de Bijbel is gelezen: 2 Kronieken 5:15-20 en Efeze 5:15-20.

 

Gemeente van Jezus Christus,

Ik heb de overdenking voor deze zangdienst opgesplitst in drie delen, met telkens een lied ertussen. De drie delen, de drie punten zijn als volgt:
1) Zingen brengt God dichtbij 2) Zingen bouwt op 3) Zingen verjaagt het kwaad

[1: zingen brengt God dichtbij]
Zingen brengt God dichtbij. Dat hoorden we in het Bijbelgedeelte dat we lazen uit Kronieken. Als er bij de inwijding van de tempel wordt gezongen en muziek gemaakt, dan daalt de heerlijkheid van de Heer neer en vervult het huis. Het is u misschien opgevallen bij de lezing dat vers 11 tot 13 nogal een heel lange en ingewikkelde zin is. Dat komt omdat er allerlei details worden gegeven over de zang en de muziek en hoe dat ging. Want dit gedeelte wil één ding benadrukken: waar God geëerd wordt met muziek en zang, daar komt Hij nabij!
En dit is niet iets eenmaligs van tóen, lang geleden. Johann Sebastian Bach, de grote componist, begreep dat al. Juist bij deze Bijbeltekst had hij een aantekening in de kantlijn van zijn bijbel gemaakt. Hij schreef “Bij muziek tot Gods eer is Hij altijd met zijn genade aanwezig.” U begrijpt, dat sprak hem aan ,want hij was kerkmusicus.
Maar goed, Bach is de Bijbel niet. Maar ook in de Efezebrief lezen we erover. Je zou vers 18 en 19, die wij lazen, als volgt kunnen vertalen “laat de Geest u vervullen dóór met elkaar psalmen hymne en liederen te zingen”. Dus als je zingt tot Gods eer, word je vol van Gods Geest. Je kunt het vanuit de grondtekst trouwens ook juist andersom opvatten “laat u vullen met de Geest, en zing daardóór psalm hymnen en liederen”. Het werkt twee kanten op: ben je vol van Gods Geest, dan wil je zingen; en als je zingt. word je vol van God.
Laat dit het eerste punt zijn dat we meenemen vanavond. Zingen brengt God dichtbij. Muziek en zang is een van de mooiste dingen die God de mensen gaf – meer hemels dan aards. In de hemel wordt voortdurend gezongen, zegt de Bijbel, tot Gods eer. God tróónt op de lofzangen van zijn volk, hoorden we in de aanvangstekst. Daarom zingen we ook altijd in de kerk – niet zomaar, maar om Hem als het ware een troon te bereiden, waar Hij op plaats kan nemen in ons midden. Als we Hem eren, kan de wolk van zijn glorie het huis vervullen, zoals eens in de tempel. Dát kan een loflied doen – onvoorstelbaar! En dáárom moeten we zingen, zingen voor Hem.
Wel nog één opmerking: je kunt God niet ‘oproepen’ met muziek. Dat is heidens. Wij beheersen God nooit. Zijn aanwezigheid gebeurt, als Hij het geeft. Het is net als bij de tempel toen. Dat was geen gebouw waar God in werd opgesloten, maar het was een door Hemzelf gegeven plek om Hem te ontmoeten. De kroniekenschrijver is er heel zorgvuldig in om dat te verwoorden, als je het verband van onze tekst leest. God heb je niet in de vingers. Maar toch is het waar: Hij wil genadig bij ons komen. Toen, en in het bijzonder toen Jezus kwam, en nog altijd. Juist ook als wij zingen om Hem te eren. Dan wil Hij daarop tronen, en bij ons wonen!

[2: zingen bouwt op]
We zijn bij het tweede punt: zingen bouwt op. In wat ik hiervoor zei lag de focus bij God, nu ligt de focus meer op onszelf. In het gedeelte uit Efeze dat we lazen, staat letterlijk “spreek onder elkaar psalm hymnen en geestelijke liederen”. Spreken – nou ja, er zal toch zingen bedoeld zijn. Maar wat deze woorden óók uitdrukken: als je zingt, dan zeg je iets. Tegen jezelf, en tegen de anderen die het ook zingen. En dat bouwt op. Zingen heeft een inhoud. Al zingend kun je het geloof leren, er in opgebouwd worden. Daarom is het ook zo belangrijk dat kinderen christelijke liederen leren.
Liederen gaan vaak over de grote dingen van het geloof. Die dingen waar je het uit jezelf misschien te weinig over hebt, juist omdat ze te groot zijn. Beter te bezingen dan te bespreken! En weet je, die inhoud komt ook dieper binnen als je zingt. Het is anders om een lied te zingen, dan om de liedtekst te lezen. Dat komt omdat je er al zingend tijd voor neemt, maar ook omdat de muziek als het goed is de tekst ondersteunt. Vaak is er ook rijm dat helpt, en brengt de dichtkunst je bij een diepere laag. Een goed lied vult je hárt. Het bouwt op.
En wat zing je dan? Paulus zegt ” psalmen, gezangen en geestelijke liederen” – dat is heel breed. Maar wat wel opvallend is: volgens de mensen die er verstand van hebben zijn het alle drie voornamelijk lofliederen – liederen die gaan over wie God is, en Hem daarvoor eren. Een loflied, we hoorden het ook in de lezing uit Kronieken. Wat zongen de priesters en de levieten? “De Heer is goed, eeuwig duurt zijn trouw” – een refrein dat in diverse psalmen terugkomt. Zó is God, en dat moet worden gezegd. Wie Hij is: goed, en wie Hij is voor ons: trouw. Al zingend dringt dat binnen, en mag je het soms weer helemaal geloven!
De focus ligt in allebei de bijbelgedeeltes die we lazen dus op lofliederen. Op God, en wie Hij is. Wat mij al vaak is opgevallen: als je mensen vraagt liederen op te geven, dan zijn dat zelden echte lofliederen. De favorieten zijn in mijn ervaring eerder ‘liederen van vertrouwen’. Denk aan bekende verzen zoals ‘Abba Vader’ of ‘toekomst vol van hoop’ of ‘blijf bij mij, Heer’. Ook mooi, zeker, maar in zulke lederen ligt de focus meer op ‘God helpt mij’, of misschien ook wel ‘God, help mij!’. Minder op wie God is, en meer op zijn hulp en ons soms zwakke geloof.
Misschien is het goed om vandaag die kleine correctie mee te nemen. Niet te veel van ons in de liederen, maar de focus op God. Wie Hij is, allereerst: goed en genadig. Ja, en dan ook ‘goed en genadig voor míj’. Wij doen ook mee. Maar zet Hem maar centraal, dat verdient Hij.
Zingen bouwt op. Wekt vertrouwen, leert geloven. En dat is de tweede reden om het te doen. Zingen bouwt op, via verstand en via gevoel. Dat laatste mag ook meedoen. Muziek raakt je hele wezen. Maar laat liederen niet gericht zijn op ‘een goed gevoel geven. Laat ze op God gericht zijn. Dat bouwt het meeste op. En wat voor liederen: dat mag breed zijn. ‘Psalmen, gezangen, geestelijke liederen’. Van Bach tot band tot psalmen met bovenstem. Maar zíng, zing voor Hem! Want dat is ook goed voor jezelf.

[3: zingen helpt tegen het kwaad]
Nog een derde en laatste ding wil ik benoemen. Zingen is krachtig tegen het kwaad. Dat viel mij op bij het stukje uit Efeze, toen ik het in het verband bestudeerde. Het is niet zomaar een losse oproep om te zingen. Heel Efeze 5 is een oproep om in het licht te leven, en het kwaad te mijden. Op dat kwaad ligt nogal veel nadruk. In vers 3 en verder een hele opsomming van slechte dingen. In vers 11 en verdereen hele opsomming van de vruchteloze praktijken van de duisternis. In vers 15 waar wij begonnen te lezen, staat “let er goed op welke weg u bewandelt” en iets verder “we leven in een kwade tijd”. Het is in dít verband dat Paulus het gaat hebben over zingen. Want zingen is krachtig tegen het kwaad en de duisternis. Ik zei al: zingen is eigenlijk iets hemels. En daarom helpt het tegen de hel. Zingen maakt God groot, en daarom maakt het de duivel klein. Zingen laat licht doorbreken, en daarom helpt het tegen duisternis en kwaad in alle vormen.
Dat geloof ik echt! En ik niet alleen. Ik denk aan de reformator Maarten Luther, een zeer muzikale man. Maar hij was ook nog weleens somber, er had allerlei twijfels. Dan zei een vriend tegen hem, Luther schrijft erover “laten we samen zingen, want daar gaat de duivel voor op de loop!”. En ergens anders schrijft hij “muziek is een instrument van de Heilige Geest om de duivel te verdrijven”.
Zingen is krachtig tegen het kwaad. Dat mogen we als derde meenemen. Dat was zo in Paulus’ tijd, dat was zo in Luthers tijd, en dat is nog zo. Zit je geestelijk in ’t donker? Dan kun je van alles doen. Je kunt piekeren. Je kunt proberen te bidden. Je kunt je Bijbel pakken In de hoop daar wat licht van God uit op te vangen. En dat is ook goed. Maar overweeg dit eens: ga gewoon zingen! Een lied over dat God goed en trouw is. Ook al voel je dat misschien zelf niet op dat moment. Nee, juist al voel je het niet: ga het dan zingen – zodat het binnenkomt. Je kunt jezelf soms geloof inzingen – denk aan Paulus die zong in de gevangenis in Filippi. Of zet anders mooie liederen op – dat kom Paulus niet, maar wij hebben mogelijkheden genoeg. Het is meer dan een psychologisch trucje om tot rust te komen – God komt er vaak in mee, in een lied.
Ben je leeg van binnen: ga naar zangavond, om je vol te zingen. Of luister thuis een lied. En ook wanneer je merkt dat je in de verleiding komt om dingen te doen die niet deugen – vaak wanneer je suf en duf bent – zing er maar tegenin! Zing de duivel maar weg.
Ik hoorde hierbij een mooi beeld. Je kunt proberen de tuin van je hart te wieden, door alles wat kwaad is uit te trekken. Maar op kale grond komt al heel snel weer nieuw onkruid op – elke tuinman weet dat. Dan is het beter een bodembedekker te gebruiken, die remt de groei van het onkruid. En net zo moet je niet alleen het kwaad uit je gedachten proberen uit te roeien, maar ook je gedachten vullen met wat goed is. Met liederen misschien.
Ach, en hier zou nog veel over te zeggen zijn. Bijvoorbeeld dat juist ook de duivel muziek en liedjes kan gebruiken. Er is ook genoeg foute muziek. Maar liederen die God eren, daar kan hij niets mee. Daar vlucht het kwaad voor weg.
En daarom: zing!. Want liederen hebben kracht. Ze brengen God dichtbij, bouwen je op en zijn krachtig tegen het kwaad. Drie heel goede redenen om te zingen!

 

Amen