Assertief

‘De brutalen hebben de halve wereld’, zegt een spreekwoord. Als de familie van een oudere in een verzorgingshuis veel zeurt, heb je kans dat ze nog heel wat gedaan krijgen ook. Maar ook algemener: assertiviteit is in. Je kunt er trainingen in volgen. Mondigheid wordt hoog aangeslagen, en wie zijn mond niet genoeg open doet laat over zich heenlopen, vindt men.
Maar is dat nu allemaal alleen positief? Het gevaar bestaat dat iedereen alle aandacht wil voor zijn of haar persoonlijke punt, terwijl het algemeen belang op de achtergrond verdwijnt.
Veel christelijke deugden worden algemeen aanvaard als goed in onze maatschappij: eerlijkheid, trouw, liefde… Voor één ding geldt dat echter niet: de waardering die het christelijk geloof heeft voor nederigheid. Nederig, wie wil dat nu zijn? Het roept al snel negatieve associaties op. Dan heb je zeker een laag zelfbeeld – tijd om daar iets aan te doen!
Wat is echter ware nederigheid? Dat is niet minder van jezelf denken, het is minder áán jezelf denken. Een leven leiden waarin niet alles ten diepste om jezelf draait. Aan nederige, bescheiden mensen is volgens mij grote behoefte in deze tijd van het ‘dikke ik’.
Maar hoe word je zo? In veel hedendaags denken lijkt het een onmogelijke optie. Zelfs als je goed doet, zo wordt wel gezegd, is dat tenslotte verkapt eigenbelang, of een evolutionaire aanpassing die de kansen van onze soort vergroot. Ik denk dat je ten diepste God nodig hebt om voorbij eigenbelang te komen. So wie so, als er iemand boven je is, ben je zelf niet meer de maat van alle dingen. Maar ook omdat de Allerhoogste zelf de allerminste werd in Jezus, gekruisigd als misdadiger. Hij doet het voor!
Jezus zei eens: ‘gelukkig zijn de zachtmoedigen, zij zullen de aarde beërven’. Brutale mensen mogen de halve wereld hebben, maar wie Jezus volgt op de weg van nederigheid zal de héle wereld hebben!

Mijn kerk heeft haar 500e verjaardag gevierd! Niet de kerk in de Fonteinstraat, die heeft nog niet eens een tiende van die tijd meegemaakt. Nee, ik bedoeld de kerksoort waar ik, en waar die kerk bij hoort: de protestanten. Het protestantisme vierde vorige week maar liefst zijn 100e lustrum.
Hoe is het allemaal begonnen? Op 31 oktober 1517 spijkerde de monnik Maarten Luther een papier met 95 stellingen op de deur van de slotkapel in Wittenberg. Hij protesteerde daarmee tegen misstanden in de toenmalige kerk, vandaar het woord ‘protestanten’. Nooit had hij kunnen denken dat zijn daad zulke gevolgen zou hebben: de Europese christenheid werd in tweeën gescheurd, verdeeld in protesten en en katholieken. Dat was nooit zijn bedoeling geweest, hij had de éne kerk willen verbeteren.
Aan de ene kant: verdeeldheid die voortduurt, een droevige erfenis. Aan de andere kant heeft de reformatie veel goeds gebracht. Niet alleen in de protestantse kerken, maar óók in de Rooms-katholieke kerk. Het is tegenwoordig onder geschiedkundigen zelfs gebruikelijk om te spreken van ‘reformaties’. Ook in de kerk van Rome kwam er een reformatie. Veel van de misstanden waar Luther tegen protesteerde, werden rechtgezet, en er kwam een nieuw elan in de zogenaamde ‘contrareformatie’.
Reformatie en contrareformatie: de woorden zeggen al veel. Contra betekent ‘tegen’: protestanten en katholieken als twee groepen die tégen elkaar zijn. Gelukkig zullen niet velen dat meer zo zien. In onze tijd waarin de kerk meer en meer marginaal wordt, is het hard nodig dat broeders en zusters uit beide tradities elkaar vinden. Niet om alle verschillen onder het tapijt te vegen, zeker niet! Juist wie elkaar willen begrijpen, gaan het gesprek niet uit de weg. Maar in een tijd waar God de grote onbekende wordt, hebben allen die wel in hem geloven elkaar hard nodig. Geen strijd tegen elkaar, maar samen op God gericht blijven in een seculariserende wereld.

Onlangs hoorde ik het iemand nog zeggen: ‘de deugd in het midden’. Vooral oudere mensen zullen deze uitdrukking kennen, schat ik in. Dus voor mensen van mijn leeftijd: soms wordt het half schertsend gezegd als iemand de middelste is op de bank of iets dergelijks. Waar komt deze uitdrukking eigenlijk vandaan? Iemand beweerde dat het komt van Jezus die als onschuldige gekruisigd werd tussen twee misdadigers. De Deugd in het midden!
Waarschijnlijk komt het echter van nóg langer geleden: bij de oude Grieken. Zij spraken veel over deugden, ook al zo’n woord dat je niet veel meer hoort. Een deugd is een goede karaktereigenschap, zoals moed of zelfbeheersing of rechtvaardigheid. Nu is volgens de Griekse filosoof Aristoteles een deugd te definiëren als ‘het juiste midden’. Moed is bijvoorbeeld het juiste midden tussen angst en overmoed. Je laat je niet verlammen door angst voor gevaar, maar je neemt ook niet overmoedig risico’s alsof je onkwetsbaar bent. Dat past wel heel goed bij die uitdrukking ‘de deugd in het midden’!
De oude Grieken kenden 4 deugden: verstandigheid, matigheid, zelfbeheersing en moed. In de christelijke traditie worden er echter gewoonlijk zeven geteld: de vier Griekse plus geloof, hoop en liefde. Weet u wat nu het bijzondere is? Deze christelijke deugden zijn níet het juiste midden. Je kunt eenvoudig niet teveel geloven, hopen of liefhebben! Daarom is een een christen als het goed is ook niet iemand van het gematigde midden, een brave burger. Nee, wie Jezus volgt, is geroepen om extreme dingen te doen: je vijanden liefhebben bijvoorbeeld, of tegen alles in blijven geloven dat Gods rijk zal komen. Ik vrees dat kerkmensen veel te veel bekend zijn als mensen die nooit uit de band springen, het veilige midden kiezen. Als ik naar Jezus kijk zie ik toch iets anders! Laat christenen maar meer ‘extremistisch’ worden – zo ver gaan in geloof, hoop en liefde dat het buiten de burgerlijke bandbreedte valt!