Onlangs was ik een weekendje op een boerderij Drenthe. Als je daar ’s nachts naar de lucht kijkt, in het ongelooflijk hoeveel sterren je ziet. Hoe langer je kijkt, hoe meer het er zelfs worden! Een ongekend iets voor een Westlander. Hier zie je niet zoveel sterren. Op een heldere nacht, als de kasverlichting uit is, lijken het er nog best wat. Maar als je in de donkerte van Drenthe staat, besef je dat het maar een fractie is van het echte aantal.
Het is jammer dat ons kunstlicht de sterrenhemel zo verbergt. Want onder zo’n koepel vól sterren te staan, doet iets met je! Je voelt je klein worden. Zeker als je bedenkt dat elke ster eigenlijk een zon is als de onze! Wat stelt een mens dan helemaal voor? “Het besef / een broodkruimel te zijn op de rok van het universum” zegt de dichter Lucebert. Als je het zo zegt, is dat geen erg fijne gedachte. Een kruimel, die veeg je zo weg. Het enorme heelal draait zijn rondjes, en wij doen er niet toe. Een andere hedendaagse dichter zegt: “de lichten in de stad / verblinden de sterren. Met elk een eigen ster / ziet niemand, niemand, hoe nietig hij is. Gelukkig maar!” Gewoon maar leven, en niet te diep denken…
Een ander lied spreekt mij echter meer aan. Een aloude psalm. “Zie ik de hemel, het werk van uw vingers / de maan en de sterren door U daar bevestigd / wat is een mens dan dat U aan hem denkt / het mensenkind dat u naar hem omziet?” Als je de talloze sterren ziet, kun je ook een diep besef krijgen van een machtige schepper. Iemand eráchter. Hoe groot moet Hij wel niet zijn? Maar dan zeggen de psalmwoorden nog meer: ‘wat is een mens dan dat U naar hem omziet?’. Want dat doet de hoge God: omkijken naar mensen. Dat zie je niet aan de hemel geschreven. Dat staat geschreven in de Bijbel: de machtige schepper van al die sterren wil zich aan ons verbinden! Wie daarvan weet, raakt nog dieper verwonderd.

Enige tijd geleden was ik in het Rijksmuseum in Amsterdam. Ik liep daar een route langs de vele schilderijen: van de oudste afdeling naar de moderne tijd, met alles wat ertussen ligt. Eén ding trof me daarbij bijzonder. Al vanaf de middeleeuwen zijn er schilderijen die levensecht iemands gezicht weergeven. Portretten als een foto bijna. Afbeeldingen die de kloof van eeuwen overbruggen. Hier kijkt een echt, levend iemand je aan! Iemand zoals jezelf. Wellicht met een muts of een kraag die je tegenwoordig niet meer zo ziet, maar verder: een medemens.
Wat een wonder is zo’n schilderij! Niet alleen om zoiets te kunnen maken, maar ook omdat het je doet beseffen dat het verleden even reëel is geweest als het heden nu. Bij ‘vroeger’ denk je, ik tenminste, al snel aan zwart-wit-foto’s of aan vergeelde tekeningen. Alsof de tijd van toen achter een sluier zit; de kleur, het leven ontbreekt. Maar dat is natuurlijk onzin! Mijn overgrootvader, die me stijf aankijkt vanaf een sepia fotoafdruk, was eens net zo echt en levend als ik. Hem ken ik dan nog uit verhalen. Maar hetzelfde geldt voor ál die mensen die leefden in zijn tijd; en in de tijd van Rembrandt, en de tijd van Jan van Scorel, en…
Het deed me denken aan een zinnetje uit de Bijbel. “Voor Hem leven zij allen”. Voor Hem – God. Hij alleen overziet alle tijden. Voor Hem ben ik niet meer waard dan een anonieme boer uit de elfde eeuw, of dan een rijke heer op een portret uit de gouden eeuw. Maar… ook niet minder. Ik besef: onze tijd is niet het centrum van de wereldgeschiedenis. Dat zet je even op je plaats. Maar: er is wel een centrum van de wereldgeschiedenis! Dat centrum is het kruis, toen, rond 30 na Christus. Dat stond er tot mijn heil. En tot heil van al die anderen. Onbevattelijk.