Ik weet u of u het zich bewust bent, maar we leven momenteel in de ‘maand van de spiritualiteit’. Aan het begin van elk jaar keert deze maand terug – misschien om aan te kunnen sluiten bij goede voornemens van mensen: minder leven voor je werk, minder doorrennen zonder tijd voor diepere dingen? Hoe dan ook, de Protestantse Kerk doet op haar manier ook mee aan deze maand! Namelijk met een advertentiecampagne in verschillende bladen. De teksten gaan ongeveer als volgt: “Geloven doe je in de kerk? Nadenken ook”; of “… onthaasten ook” of “… verwonderen ook”.
Ik heb altijd mijn twijfels als een kerk zo reclame maakt. Is geloof wel product dat je aan de man kunt brengen met marketingtechnieken? Maar over deze campagne is in elk geval nagedacht. Ons land kent heel wat zinzoekers, mensen die op één of andere wijze bezig zijn met spiritualiteit. Bladen als de ‘Flow’ of de ‘Happinez’ verkopen goed! Alleen leven op het platte vlak bevredigt velen blijkbaar niet. Toch zullen zulke mensen niet snel een kerk opzoeken voor hun spirituele zoektocht. Waarom niet? Uit onderzoek voor deze reclamecampagne blijkt dat zinzoekers niet naar de kerk komen, omdat ze veronderstellen dat je daarvoor ‘volleerd gelovige’ moet zijn. Naar de kerk ga je als je het al gevonden hebt, niet als je zoekt, zo is het idee.
Het is goed om eens te benoemen dat het anders is! Iedereen is welkom in de kerk, waar je ook staat in je spirituele zoektocht. Die uitdrukking ‘geloven doe je in de kerk’ suggereert slinks dat het in de kerk gaat om dingen aannemen op gezag. Maar geloof is veel dieper, het is een vast vertrouwen diep in je hart. Het is met redeneren niet over te brengen. Geloof is bij uitstek ‘spiritueel’ – daar zit het woord ‘spirit’ in, geest. Gods Geest alleen kan het je geven. Alleen: waar vind je zoiets ongrijpbaars als de Geest? Enerzijds: overal. Maar anderzijds: er zijn plekken die duidelijk spiritueler zijn dan andere… Een heel eenvoudige kerk misschien?

Allereerst wil ik ieder die dit leest, een voorspoedig nieuw jaar 2017 toewensen. Of u nu oud bent of jong, in Poeldijk woont of niet: de beste wensen voor het nieuwe jaar! Of je kunt ook zeggen: veel heil en zegen. Deze derde manier vind ik eigenlijk nog het mooiste.
‘Heil’ heeft alles te maken met ‘heel’. Het is het tegenovergestelde van ‘stuk’ – in stukken, kapot. Wat is het mooi als je leven een eenheid is, in plaats van een verzameling losse fragmenten. Scherven zelfs misschien… Wat is het mooi als als je een mens tegenkomt die ergens voor leeft, ergens voor gaat. Heil, dat wil zeggen dat er iets is dat je leven bijéénhoudt, en dat het je daarom goed gaat. Een groter verband. En dan denk ik onvermijdelijk aan geloof dat doel en richting wil geven aan een mensenleven. Dat wens ik ieder toe.
‘Zegen’ is het andere wat ik u toewens. Het is een oeroud bijbels woord. Al het goede, wil het zeggen, maar dan beleefd als iets wat je ontvangt. Zegen is méér dan voorspoed. Heel letterlijk betekent ‘zegen’ eigenlijk ‘groeikracht’. Gezegend worden wil zeggen ruimte krijgen om te groeien zodat je kunt zijn zoals je bent bedoeld. Het wil zeggen dat God erbij is in je leven. Als het goed gaat, maar ook als het moeilijk is.
Wat dit nieuwe jaar gaat brengen? Niemand weet het Voorspoed en gezondheid, ze kunnen wegvallen. Maar heil en zegen zijn dieper. Een leven uit één stuk, gedragen door de goede God. Dat wens ik u allen toe. Dan zal 2017 een goed jaar zijn, wat de toekomst ook brengt.
Veel heil en zegen in het nieuwe jaar!

Een paar dagen geleden zat ik in mijn studeerkamer achter de computer, toen ineens een dierenambulance de stoep op reed net naast ons huis. Natuurlijk keek ik: wat zou er aan de hand zijn? Er bleek een jonge zwaan op straat te zwerven. Een levensgevaarlijke plek voor zo’n beest, een drukke weg met auto’s! Twee mannen in fluorescerende pakken liepen op de zwaan toe en probeerden hem (of haar?) te vangen. Maar dat bleek niet zo eenvoudig! Het beest voelde zich in het nauw gebracht en liep steeds weg. Eén van de mannen haalde een schepnet uit de auto, maar ook daarmee lukte het niet om de zwaan te vangen. Ze verdwenen uit mijn blikveld, en ik ben niet naar buiten gelopen, dus ik weet niet hoe het avontuur is afgelopen. Hopelijk goed!
Deze zwaan deed me denken aan een kerstverhaal. Een verhaal niet over een zwaan, maar over ganzen. Zo gaat het: een Schotse boer was alleen thuis terwijl buiten een sneeuwstorm woedde. Op een gegeven moment: een klap tegen het raam, en nog één, en nog één. De boer ging naar buiten en trof een groep ganzen aan. Ze waren door de storm de weg kwijtgeraakt. De boer had met de ganzen te doen en zette de deuren van zijn schuur open. De ganzen gingen echter niet naar binnen…Hij probeerde hen te lokken: geen resultaat. Hij probeerde ze de goede kant op te jagen, maar ze voelden zich bedreigd en vlogen alle kanten op – net als de zwaan bij mij in de straat.
Na een tijdje riep de boer uit: ‘Snappen ze dan niet dat ik ze wil redden in deze storm? Hoe krijg ik ze in de veilige schuur?’ Hij begreep dat ze van hem alleen maar schrokken en hem nooit zouden volgen. De boer dacht bij zichzelf: ik wou dat ik even een gans kon worden. Dán zou ik ze kunnen redden. Dán zouden ze met me mee komen naar waar het veilig is. Opeens besefte hij wat hij fantaseerde.‘Kon ik maar een van hen worden. Dan zou ik ze kunnen redden…’ Dát is wat God gedaan had met Kerst! Hij is mens geworden. Dát is Kerst. Een kindje in de kribbe, God die mens werd, om mensen te leiden en te redden.

Mijn grootmoeder, ze leeft al een tijd niet meer, was dienstmeisje bij Willem Drees. Bij ouderen is hij nog welbekend: de socialistische minister-president die de AOW heeft ingevoerd. Opvallend aan hem was dat hij zeer sober leefde, hoewel hij zeker niet onbemiddeld was. Hij was typisch iemand die leefde volgens een overtuiging. Juist daarom was hij populair bij vele ‘gewone arbeiders’. In mijn vorige column schreef ik over de groeiende tweedeling in de samenleving: tussen elite en volk, tussen hoog- en laagopgeleid, tussen rijk en arm. Drees was nu typisch zo iemand die deze tweedeling oversteeg. Wat zouden we van hem kunnen leren?
We moeten het verleden niet voorstellen als een tijd dat alles beter was. Er was toen net zo goed een tweedeling in de maatschappij, namelijk tussen arm en rijk. Bovendien was de maatschappij verdeeld in ‘zuilen’: de socialisten, de katholieken, de liberalen… Echter, er was een belangrijk verschil met nu. De verzuiling bond gelijkgezinden samen in organisaties en partijen, niet alleen op basis van gelijke stand of opleiding, maar ook op basis van overtuigingen. Er was iets dat uitging boven het eigen belang. Daarom konden bv. arbeiders zich scharen achter Drees, die niet bij de arbeidersklasse hoorde. Door een gezamenlijk ideaal werden binnen een zuil armeren en en rijkeren, hoger- en lageropgeleiden verenigd.
Waarom haal ik dit op? Omdat in onze tijd er een schrijnend gebrek is aan overtuigingen en gedeelde idealen om voor te gáán. Dát is een belangrijke reden waarom de tweedeling in de samenleving toeneemt. Er is gebrek aan een omvattende visie waar het heen zou moeten, er ontbreekt een kader om keuzes op te baseren. Dan wordt als vanzelf het eigenbelang leidend, waardoor mensen en groepen tegenover elkaar komen te staan. Helaas wordt dan waar wat de Bijbel zegt “waar het visioen ontbreekt, verwildert het volk” (Spreuken 29:18, Willibrordvertaling).
Tja, dit is niet zo’n positieve conclusie. Maar je ziet het om je heen gebeuren. Wat nu? Ik zou zeggen: zoek een verhaal dat visie geeft, dat je leiden kan! Ik weet er nog wel één: over een Koning die knecht wilde worden…