Onlangs was ik een weekendje op een boerderij Drenthe. Als je daar ’s nachts naar de lucht kijkt, in het ongelooflijk hoeveel sterren je ziet. Hoe langer je kijkt, hoe meer het er zelfs worden! Een ongekend iets voor een Westlander. Hier zie je niet zoveel sterren. Op een heldere nacht, als de kasverlichting uit is, lijken het er nog best wat. Maar als je in de donkerte van Drenthe staat, besef je dat het maar een fractie is van het echte aantal.
Het is jammer dat ons kunstlicht de sterrenhemel zo verbergt. Want onder zo’n koepel vól sterren te staan, doet iets met je! Je voelt je klein worden. Zeker als je bedenkt dat elke ster eigenlijk een zon is als de onze! Wat stelt een mens dan helemaal voor? “Het besef / een broodkruimel te zijn op de rok van het universum” zegt de dichter Lucebert. Als je het zo zegt, is dat geen erg fijne gedachte. Een kruimel, die veeg je zo weg. Het enorme heelal draait zijn rondjes, en wij doen er niet toe. Een andere hedendaagse dichter zegt: “de lichten in de stad / verblinden de sterren. Met elk een eigen ster / ziet niemand, niemand, hoe nietig hij is. Gelukkig maar!” Gewoon maar leven, en niet te diep denken…
Een ander lied spreekt mij echter meer aan. Een aloude psalm. “Zie ik de hemel, het werk van uw vingers / de maan en de sterren door U daar bevestigd / wat is een mens dan dat U aan hem denkt / het mensenkind dat u naar hem omziet?” Als je de talloze sterren ziet, kun je ook een diep besef krijgen van een machtige schepper. Iemand eráchter. Hoe groot moet Hij wel niet zijn? Maar dan zeggen de psalmwoorden nog meer: ‘wat is een mens dan dat U naar hem omziet?’. Want dat doet de hoge God: omkijken naar mensen. Dat zie je niet aan de hemel geschreven. Dat staat geschreven in de Bijbel: de machtige schepper van al die sterren wil zich aan ons verbinden! Wie daarvan weet, raakt nog dieper verwonderd.

Enige tijd geleden was ik in het Rijksmuseum in Amsterdam. Ik liep daar een route langs de vele schilderijen: van de oudste afdeling naar de moderne tijd, met alles wat ertussen ligt. Eén ding trof me daarbij bijzonder. Al vanaf de middeleeuwen zijn er schilderijen die levensecht iemands gezicht weergeven. Portretten als een foto bijna. Afbeeldingen die de kloof van eeuwen overbruggen. Hier kijkt een echt, levend iemand je aan! Iemand zoals jezelf. Wellicht met een muts of een kraag die je tegenwoordig niet meer zo ziet, maar verder: een medemens.
Wat een wonder is zo’n schilderij! Niet alleen om zoiets te kunnen maken, maar ook omdat het je doet beseffen dat het verleden even reëel is geweest als het heden nu. Bij ‘vroeger’ denk je, ik tenminste, al snel aan zwart-wit-foto’s of aan vergeelde tekeningen. Alsof de tijd van toen achter een sluier zit; de kleur, het leven ontbreekt. Maar dat is natuurlijk onzin! Mijn overgrootvader, die me stijf aankijkt vanaf een sepia fotoafdruk, was eens net zo echt en levend als ik. Hem ken ik dan nog uit verhalen. Maar hetzelfde geldt voor ál die mensen die leefden in zijn tijd; en in de tijd van Rembrandt, en de tijd van Jan van Scorel, en…
Het deed me denken aan een zinnetje uit de Bijbel. “Voor Hem leven zij allen”. Voor Hem – God. Hij alleen overziet alle tijden. Voor Hem ben ik niet meer waard dan een anonieme boer uit de elfde eeuw, of dan een rijke heer op een portret uit de gouden eeuw. Maar… ook niet minder. Ik besef: onze tijd is niet het centrum van de wereldgeschiedenis. Dat zet je even op je plaats. Maar: er is wel een centrum van de wereldgeschiedenis! Dat centrum is het kruis, toen, rond 30 na Christus. Dat stond er tot mijn heil. En tot heil van al die anderen. Onbevattelijk.

Helaas, Douwe Bob heeft niet gewonnen. Op het Songfestival behaalde hij slechts de elfde plek. Zijn liedje zal desondanks bij velen in het hoofd zitten. Het ligt goed in het gehoor. Het is ook een lied waarvan de tekst tot nadenken stemt. Direct de eerste zin al: “I’m going nowhere and I’m going fast”. Deze zin typeert precies onze samenleving. Iedereen is druk en rent en vliegt, maar waarheen en waarvoor?
De ik-figuur kan het tempo nauwelijks bijbenen, hij vraagt hulp. “Mister, can you help me, ‘cause it seems I’ve been led astray, I keep searching for an answer, for a way. Won’t you help me?” Aan wie vraagt hij dit eigenlijk? Als predikant heb de neiging om er een soort gebed in te zien. Hoeveel mensen zijn er niet die willen leven, maar worden geleefd. Die opgebrand en uitgeblust raken. Is er een manier om hieraan te ontsnappen? Help me, wie dan ook!
Het antwoord dat de zanger krijgt is even simpel als effectief: “Slow down, brother; slow down if you can’t go on”. Doe maar kalm aan, zo klinkt het. Als je niet meer verder kunt is dit het beste dat je kunt doen. Gas terugnemen! Ga niet mee in de ratrace, laat je niet gek maken.
Het goede aan de songtekst is dat hij gaat over een algemeen gedeeld probleem in de samenleving en dat hij wijst op het belang van rust. Daar kunnen we inderdaad wel wat meer van gebruiken! Tegelijk denk ik dat er meer te zeggen is. Gas terugnemen is een goede oplossing voor de jachtigheid van het bestaan. Maar daarmee is nog niet opgelost wat de eerste woorden van het liedje al aangeven: ik heb geen richting. Going nowhere. Daar helpt gas terugnemen niet tegen – dan ga je alleen langzamer nergens heen…
Ik moet denken aan woorden van Jezus. ‘Kom naar mij toe, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven’. Naar hem toe – dat is een richting die rust geeft. Want in zijn woorden wijst hij een weg die ergens heengaat. Luister eens wat Jezus te zeggen heeft. Zoek je rust? Zoek je richting? Bij hem vind je beide!

Op het moment dat ik dit stukje met inleveren, doet mijn internetverbinding het niet. Of preciezer gezegd, de draadloze verbinding van mijn laptop werkt niet. Dat is buitengewoon onhandig! Zoals ik de vorige keer al schreef, “je ziet het pas als het er niet is”. Nu merk je pas hoe vaak je iets van internet nodig hebt. Van e-mail tot kijken wanneer het gaat regenen, van het nazoeken van een citaat tot het maken van een afspraak bij de kapper of garage. Zonder verbinding met het netwerk begin je niet veel. Is mijn laptop dan waardeloos? Nee, dat niet. Alle programma’s doen het, ik kan tikken en rekenen en tekenen. Maar toch is het juist de verbinding de meerwaarde geeft!
Paus Franciscus zei laatst tegen jongeren: leven zonder verbinding met God is als leven zonder wifi! Goed ingeleefd in hun bestaan, dit voorbeeld. Zeker jongeren zijn voortdurend connected – essentieel om goed te kunnen functioneren in de groep. En ach, wie eigenlijk niet tegenwoordig? Er zijn genoeg oma’s met een iPad.
Maar kun je leven met God nu wel vergelijken met zo’n netwerkverbinding? Je kunt toch ook leven zonder verbinding met boven? Ja, er zijn genoeg mensen die het doen, en ze lijken er geen last van te hebben. Maar laat ik weer een parallel trekken met de computer. 25 jaar geleden werkte iedereen op computers zonder internetaansluiting. Dat ging allemaal goed. Maar als je, na een leven met verbinding, voor even terugkeert naar de oude situatie, zoals ik nu, dán voel je wat je mist.
Zo is het ook met de verbinding met God. Als je die eenmaal kent – het gebed, de ervaring geleid te worden, de rust, de vergeving – wil je niet meer zonder. Terwijl je eerst misschien dacht niets te missen. Hoe staat het eigenlijk met uw verbinding?

Onlangs overleed Johan Cruijff, de legendarische voetballer. Hij stond niet alleen bekend vanwege zijn voetbaltalent, maar ook vanwege zijn wonderlijke one-liners. “Elk nadeel heb zijn voordeel” is wel zijn bekendste uitspraak, inmiddels een algemene Nederlandse uitdrukking. Een andere opmerking filosofische opmerking van hem is “je ziet het pas als je het doorhebt”. Daar mag je wel twee keer over nadenken…
Over ‘iets op een bepaald moment pas zien’ heb ik voor u een klein raadsel. “Je ziet het pas als het er niet meer is. Ra, ra, wat is dat?” Tja… Meestal is het andersom natuurlijk. Maar wat zie je nu pas als het er níet meer is? Iemand denkt misschien aan zijn tuinkabouter in de voortuin. Je loopt er zo vaak langs, je ziet het ding niet eens meer. Tot op de dag dat grappenmakers het ding wegnamen. Toen zag je hem ineens wel. Of beter gezegd: je zag een lege plek waar de tuinkabouter hoorde te staan.
Weet u, zo is het met veel dingen in het leven. Eigenlijk kan ieder goed ding het antwoord zijn op het raadsel. Denk aan je gezondheid. Zolang je goed gezond bent denk je niet aan je gezondheid. Pas als je iets gaat mankeren, merk je wat je mist. Als je door een gebroken been niet meer kunt fietsen of autorijden bijvoorbeeld – wat onthand kun je dan zijn. Of als je gehoor het laat afweten. Of… vul maar in. En het kan voor allerlei andere zaken gelden: vrijheid, genoeg geld. Je ziet het pas als het er niet meer is!
Het gevaar is groot dat je wel zucht of klaagt als je iets niet hebt. Maar dat je niet geniet van en dankbaar bent voor wat je wel hebt. Alsof dat vanzelf spreekt! Daarom is het goed om op zijn tijd te doen wat een oud lied zegt “tel uw zegeningen, tel ze één voor één”. Dat is moeilijker dan het klinkt! Pas als je denkt aan wat anderen niet hebben, besef je hoe rijk je zelf bent. Dan is ook waar hoe het lied vervolgt “tel ze één voor één, en u ziet Gods liefde dan door alles heen”. Vergeet niet te danken – een dankbaar mens ziet meer!

Elk jaar tussen kerst en oud en nieuw wordt op de radio de ‘Top 2000’ uitgezonden. Al jaren stond ‘Bohemian Rhapsody’ op nummer 1, maar afgelopen jaarwisseling was er een nieuwe nummer 1: ‘Imagine no Religion’ van John Lennon. Dit had ongetwijfeld te maken met gebeurtenissen uit het toen afgeronde jaar. Het begon met de aanslag op ‘Charlie Hebdo’, en daarna nog volgde nog veel geweld en aanslagen. In verreweg de de meeste gevallen religieus gemotiveerd. Geen wonder dat ‘imagine no religion’ dan een snaar raakt bij mensen. Zou de wereld niet beter af zijn zonder geloof?
Onlangs werden we opgeschrikt door de bloedige aanslagen in Brussel. Opnieuw gepleegd ‘in naam van de islam’. (Overigens: nooit vergeten hoeveel moslims zulke daden absoluut afwijzen!). En opnieuw kun je verzuchten: zou de wereld niet beter af zijn zonder religie?
Toch denk ik dat niet. So wie so worden zo alle geloven op één hoop geveegd. Volgens mij maakt het nogal wat uit wát voor geloof je aanhangt! En binnen één geloof, welke versie ervan je volgt. Maar er is een fundamenteler probleem. De geschiedenis leert dat in samenlevingen waar religie werd uitgebannen, geweld en wreedheid helaas niet ophielden. Door Mao, Stalin, Pol Pot en Kim Jong Il zijn zelfs méér doden gevallen dan door welk religieus geweld in de wereldgeschiedenis dan ook… Het probleem zit dieper: in hoe wij mensen zijn. Wil je echt een wereld van vrede en harmonie? Het is onmogelijk zolang mensen niet fundamenteel veranderd worden. En ik denk niet dat we dat zelf kunnen.
Daarom ben ik blij te geloven in een God die mij en de wereld veranderen kan. Daarom bid ik daarvoor, en zet me ervoor in. Tegelijk wetend dat het me gegeven moet worden. Is dat ‘religion’? Wellicht. Maar ik geloof niet dat de wereld daar slechter van wordt. Integendeel!