U kent wellicht Arjan Lubach wel, vooral bekend door zijn filmpje aan president Trump dat de wereld overging. Hij had onlangs iets nieuws: de heilige boeken-legger. Deze boekenlegger zou wat hem betreft verplicht als bijsluiter bij elk heilig boek gevoegd moeten worden. Erop staat een eenvoudig stroomschemaatje: ‘ik wil iets doen uit naam van mijn geloof’ → ‘beïnvloed ik er levens van anderen mee?’ → ‘gaan die anderen akkoord?’ De laatste vraag is cruciaal. Alleen als het antwoord bevestigend is, geeft de boekenlegger groen licht om tot actie over te gaan. Als iedereen de stappen op zijn boekenlegger maar volgt, is religieus gemotiveerd geweld volgens Lubach zó de wereld uit!
Over deze boekenlegger zijn heel wat vragen te stellen. Bijvoorbeeld: kan ik volgens Lubachs richtlijnen mijn kinderen nog wel christelijk opvoeden? Het lijkt me dat die keuze van mij grote invloed op hen heeft. En waarom deze vragen alleen stellen aan religies – niet bijvoorbeeld aan een ideologie als het liberalisme?
Wat mij echter meteen inviel is dit: christenen hebben zo’n bijsluiter helemaal niet nodig. In de Bijbel is zo’n bijsluiter allang gegeven door Jezus zelf! Hij zegt namelijk ergens het volgende: “behandel anderen dus steeds zoals jij zou willen dat ze jullie behandelen. Dat is de Wet en de Profeten.” Deze woorden komen uit zijn zogenaamde ‘Bergrede’, de grondwet voor al zijn volgelingen. Dit is volgens Jezus dus waar het op neerkomt in de Wet en de Profeten – de heilige boeken van zijn tijd. Heb je dan nog een boekenlegger nodig van Arjan Lubach? En natuurlijk, er zijn genoeg voorbeelden te noemen waar christenen akelige dingen hebben gedaan uit naam van hun geloof. Maar doe nu niet alsof iedereen die de Bijbel leest een potentiële terrorist is die vermaand moet worden met een boekenlegger! Ik geloof dat de woorden, en nog meer het voorbeeld van Jezus, een stuk méér helpen tegen terreur en intolerantie dan zo’n stukje karton…

Heel wat mensen hebben dagelijks de radio aan. Bij het werk, of in de auto, of gewoon thuis. Voor mijzelf geld dat de radio in de auto standaard aanstaat. Eerst luisterde ik klassieke muziek, maar sinds ik een Citroën C1 rijd, werkt dat niet meer zo goed: de finesses van de muziek komen gewoon niet boven het autogeluid uit…
Dus ik ging op zoek naar andere zenders. En toen merkte ik pas dat de radio méér is dan geluidsbehang. Mijn keuze viel namelijk op BNR. Een zender waar het over de actualiteit gaat, over politiek en geldzaken. Zo blijf je goed op de hoogte, dacht ik. Al rijdend kreeg ik zo telkens de indruk dat politiek, investeringen en innovatie de dingen zijn waar het om draait in de wereld. Niet ik dat nu zo door had op dat moment, natuurlijk. Maar dat wereldbeeld kreeg ik ongemerkt mijn oren ingegoten. Wat je hoort doet wat met je!
Dat alles kreeg ik pas door toen ik een aantal malen in de auto stapte nadat mijn vrouw hem had gebruikt. Daardoor stond de radio op ‘Groot Nieuws Radio’ (1008 AM), een zender die ik uit mezelf nooit had aangezet. Die zender ademde een ander wereldbeeld. Liederen over geloof, aandacht voor dingen als christenvervolging, interviews waarin geloof ter sprake kwam… Déze zender gaf de boodschap mee dat God en zijn rijk belangrijk zijn in de wereld. Wel mindere geluidskwaliteit, maar een inhoud waar ik me liever door laat beïnvloeden.
Wat hebt u aanstaan op de achtergrond of in de auto? Wat krijg je zo ongemerkt mee? Wees geen willoze prooi van wat je hoort, maar wees je bewust van de invloed ervan. En probeer misschien die AM-zender eens. Ik luister hem althans graag!

In de kerken wordt in deze tijd uitgebreid stilgestaan bij het lijden van Jezus. Niet zo’n opwekkend onderwerp, zou je denken. Waarom zou je daar zoveel aandacht aan geven? Toch is het goed en belangrijk om Jezus’ lijden te gedenken. Dat heeft een dubbele reden. Geloof bestaat namelijk uit twee dingen: jezelf leren kennen, en God leren kennen. Deze beide dingen leer je heel diep als je stilstaat bij wat er met Jezus gebeurde.
Om te beginnen leert het iets over ons mensen. De lijdensgeschiedenis van Jezus haalt ons uit de droom dat wij mensen ten diepste wel goed zijn en het goede willen. Immers, wat had Jezus gedaan dat hij de dood verdiende? Maar toch werd hij uit de weg geruimd. Voor de leiders van toen waren politieke belangen en macht belangrijker dan een mensenleven. Maar ook de gewone man komt bepaald niet mooi naar voren. Velen die eerder nog ‘hosanna’ riepen, roepen nu ‘kruisig hem’. Mensen blijken vatbaar voor manipulatie, lopen met de kudde mee, blijken te kunnen ontsteken in blinde razernij. Ook wie Jezus volgt is niet beter: al zijn leerlingen vluchten, één verloochent en een ander verraadt hem… Nee, je krijgt een ontnuchterende kijk op de mensen – op jezelf dus.
Ten tweede leert de lijdensgeschiedenis van Jezus ons over God. Als mensen aan God denken, is het vaak een soort vaag beeld van ‘iemand daarboven die aan de knoppen van de wereld draait’. Maar in Jezus’ gezicht zien we God die mee-lijdt. God die zich laat verwerpen door mensen. Wat een verschil met onze ideeën! En nog dieper: Jezus is maar niet een willoos slachtoffer. Hij neemt de schuld en het falen van al die mensen op zich. Hij wil eraan onderdoor gaan, om ons te bevrijden. Dat is het grote wonder van Jezus’ lijden. Dat God de mensen, die dus zó tegenvallen, niet loslaat, maar ze juist een nieuw begin wil geven. Verzoening, vergeving, zo noemen kerkwoorden dat.
Nee, denken aan Jezus’ lijden is heilzaam. Wel ernstig, maar ten diepste niet deprimerend. En… na de lijdenstijd volgt het Paasfeest!

We leven momenteel in de weken voor Pasen. Dit is voor veel gelovigen een tijd om bewust stil te staan bij het lijden van Jezus, en zo toe te leven naar het Paasfeest. Vanouds wordt er in deze periode gevast. Vroeger alleen door ‘de roomsen’, tegenwoordig staat dit gebruik breder in de belangstelling, ook in de protestantse kerken.
Wat is vasten eigenlijk? Letterlijk ‘niet eten’. Tegenwoordig wordt het echter ook breder getrokken: je vrijwillig onthouden van bepaalde dingen. Dus niet alleen ‘niet snoepen’ is een vorm van vasten, ook je Facebook-account ongebruikt laten tot Pasen, of geen muziek luisteren, of geen bloemen op tafel zetten. De mogelijkheden zijn eindeloos!
Maar waarom zou een mens zo iets doen? Wel, juist de tijd voor Pasen leert ons beseffen dat we van genade leven. Dat alles wat we hebben een geschenk is dat Jezus voor ons verworven heeft. God is goed voor ons, maar dat verdienen we niet. Dat is genade – dat je niet krijgt wat je verdient, maar krijgt wat je niet verdient. Juist om dat te beseffen kan het goed zijn om van iets te vasten.
Dit klinkt misschien raar: alles wat je hebt, is geschenk van God, schreef ik net. En dan zeg je als het ware tegen Hem ‘nee, dank U’!? En toch werkt het. Wat je altijd hebt, is namelijk niet bijzonder meer. Pas als je het even moet missen, voel je de waarde ervan. Als je je partner een tijd niet zag wegens een reis, voel je bij thuiskomst wat hij of zij voor je betekent!
Zo helpt een tijdelijk iets missen om het als geschenk van Gods genade te ervaren. Als er met Pasen weer een bos bloemen op tafel staat waar je eerst een lege plek had, dán zul je denken “dank u God, voor deze prachtige kleuren”. Als je weer een CD luistert na weken stilte, merk je weer hoe bijzonder het is dat dat kan. En ga zo maar door. Ik daag u uit: probeer het eens, zie ergens van af tot aan Pasen!

Het zal niemand ontgaan zijn: de verkiezingen komen er weer aan. Campagnespotjes, debatten, politici die ineens van alles beloven… Alles bereidt zich voor op 15 maart, de dag van de waarheid. Er is reden voor zorg: zal er na de verkiezingen wel een regering gevormd kunnen worden, nu er zoveel partijen en partijtjes meedoen? Iets anders vind ik echter veel zorgelijker. De organisatie ‘Kerk in Actie’ maakte een analyse van verkiezingsprogramma’s en vond een duidelijke trend. Steeds minder gaat het bij partijen om het algemeen belang, en steeds meer wordt de nadruk gelegd op het eigen belang van de achterban.
Ik moet zeggen dat deze observatie heel herkenbaar is. Het duidelijkste voorbeeld is wel 50+. Zij gaan vooral voor de belangen van ouderen. Maar, vraag ik me af, hebben ze ook een visie voor onze samenleving als geheel? Ik denk aan Denk (sorry voor de woordspeling), de partij die een stem wil zijn voor veel allochtonen. Ik denk aan de PVV, die zich opwerpt als verdediger van ‘de autochtone Nederlander’. Ik denk aan de Partij voor de Dieren, die zich sterk maakt voor de belangen van de dieren – dat is dan tenminste geen eigenbelang; maar ik vraag me toch altijd af welke visie op de hypotheekrente of de zorg daaruit volgt… Partijen die staan voor het belang van één groep. Maar hoe kun je zo een land regeren? Een regering moet er immers zijn voor álle burgers! Of wordt het in ons land ‘ieder voor zich, en God voor ons allen’? Maar ik vrees dat waar het ‘ieder voor zich’ wordt, Gods bedoelingen ook niet veel kans hebben…
Ik vond in mijn Bijbel een stemadvies van de apostel Paulus. Hij zegt, weliswaar in iets ander verband: “Heb niet alleen uw eigen belangen voor ogen, maar ook die van de ander”. Dit lijken me wijze woorden als we de komende tijd mogen bepalen wie onze stem krijgt. Niet alleen de vraag stellen: wat levert het mij op? Maar ook vragen als: wat zal ons land als geheel vooruit helpen? Hoe pakt mijn stem uit voor anderen? Bent u rijk – verplaats u in iemand die weinig heeft; bent u op leeftijd, verplaats je in een jongere… Laat democratie niet een veredelde vorm zijn van ‘vechten voor je rechten’, maar een zoeken naar het algemeen belang!

Waar gebeurd: enige tijd geleden was ik op weg om te gaan klussen bij mijn broer die ver weg woont. Onderweg stopte ik ergens bij een tankstation. Een praatgrage klant was daar in gesprek met de caissière. Blijkbaar had zij er behoefte aan om haar hart te luchten, want ik ving zinnen op die mijn aandacht trokken. Ze zei ongeveer dit. “Ik help echt niemand meer! Je zet je in en wat krijg je terug? Nog niet eens een bedankje! Ik kies voortaan mooi voor mezelf, en de rest zoekt het maar uit!”
Wat een trieste woorden! Vooral omdat ze echt diep gemeend klonken. Ik kwam naar de kassa om af te rekenen, en het gesprek brak af. Maar de rest van de autorit bleef het door mijn gedachten malen. Wat zou er toch gebeurd zijn dat haar zo teleurgesteld maakte? En vooral: zou ze gelukkiger worden door voortaan maar niets meer te doen voor een ander? Ik werd somber toen ik daar over doordacht. Hoe begrijpelijk ook, zo ontneem je jezelf de kans om te ervaren dat niet iedereen zo doet, dat er wel goedheid en waardering van anderen kan komen. Dan word je snel een bitter en eenzaam mens.
Andersom bedacht ik hoe voorzichtig je moet zijn als een ander hard en gesloten overkomt. Wat kan daar niet een heel verhaal achter zitten van teleurstelling en verdriet! De neiging is heel snel om onvriendelijk terug te doen, of het bij een oppervlakkig contact te houden. Maar hoe kan zo iemand ‘ontdooien’, vrij komen uit zo’n leven in teleurstelling? Hoe kan ik of kunt u daarbij helpen? Juist door toch hartelijkheid en liefde en aandacht te blijven geven. Eigenlijk juist wat die vrouw zelf had gedaan…
Maar hoe houd je dat vol als een ander afwijzend doet, niets teruggeeft? Hoe voorkom je dat je zelf afknapt? Het jaarthema in onze kerk is ‘Leven uit de Bron’. Alleen geven zonder zelf te ontvangen kan niemand. Maar… bij God is een bron waar we ons op mogen aansluiten. Hij geeft wat wij mogen doorgeven: genade en liefde, vreugde en vrede. Wie leeft uit die Bron, die kan doorgeven aan anderen. Ook als mensen hard tegenvallen – want dat gebeurt, zeker! Maar dan is er Eén die je weer wil vullen, zodat je verder kunt en zelfs jezelf kunt blijven geven. Leef uit de Bron – dan verdort je leven nooit!

President Trump regeert in de VS als u dit leest. Wat dat het land en de wereld zal brengen, weten we over vier jaar… Van de regering van Obama kan nu de balans opgemaakt worden. Hoe zal hij herinnerd worden over enkele decennia? Lastig te zeggen nu we er nog zo dichtbij staan.
Op mij persoonlijk heeft Obama altijd een positieve indruk gemaakt. Niet dat ik het in alles met hem eens ben, maar hij komt over als een betrouwbare man met idealen waar hij voor gaat. Tekenend is dat hij geen schandalen gehad heeft over zijn persoonlijk leven. Ga er maar van uit dat zijn tegenstanders zijn hele verleden hebben uitgespit! Blijkbaar was daar niets te vinden waar ze hun voordeel uit konden halen.
Obama spreekt me ook erg aan vanwege de manier waarop hij zich liet inspireren vanuit het christelijk geloof. Nu noemt in de VS elke presidentskandidaat zich min of meer christelijk, anders maak je daar geen kans om gekozen te worden. Maar bij Obama zit het toch dieper. Hij is namelijk helemaal niet in een gelovige omgeving opgegroeid, vertelt hij zelf. Als twintiger werkte hij samen met mensen uit ‘zwarte’ kerken. Hij ging zich toen bewust christen noemen. De reden? Hij ontdekte in de praktijk van die kerken de kracht van geloof. Een kracht om dingen in beweging te zetten en sociale verandering tot stand te brengen.
Kijk, en dát vind ik nu het mooie. In de VS, maar ook in ons land, is christelijk geloof al te vaak gebruikt om dingen bij het oude te laten. Christendom en conservatisme zijn vaak vrijwel synoniem geweest, en soms nog. Voor Obama is Jezus volgen echter juist progressief: het laat je je inzetten voor een andere wereld, een wereld die béter is dan wat we nu hebben. Zulke mensen kunnen we in Nederland ook meer gebruiken. Idealistisch en bevlogen. En tegelijk integer en met een helder verstand. Is er hier op één of ander kieslijst ook iemand die wat van Obama wegheeft?