Dit jaar is het 500 jaar geleden dat de schilder Jheronimus Bosch overleed. In ‘s-Hertogenbosch is er een grote tentoonstelling over hem. In de nieuwe ‘Poeldijk Nieuws’ komen kleurenafbeeldingen gelukkig goed tot hun recht. Daarom in deze weken voor Pasen een afbeelding met een gedicht erbij: de ‘Doornenkroning’ van Jheronimus Bosch

Vier beulen doen hun best om imposant te lijken.
Zij staan om Jezus heen meedogenloos te kijken.
En laten zichtbaar zien hoezeer zij hem verachten.
Zij weten ook allang wat of hem staat te wachten:
de kruisiging, die straks een eind maakt aan zijn leven,
maar vooralsnog wordt hén de buitenkans gegeven
om zich nog even met hem te vermaken…
Het lijkt hem niet te raken.

De grijsaard Leedvermaak doet of hij het niet droog houdt,
terwijl de Spotmajoor een koningskleed omhoog houdt.
De beul Verdiende Loon, de ogen toegeknepen,
heeft ruw en soldatesk een schouder vastgegrepen.
Beul Doornenkroon heeft zich belast met de voltooiing,
een aureool van pijn, uitsluitend ter verstrooiing
van vier gevallen engelen der wrake…
Het lijkt hem niet te raken.

Vier beulen staan symbool voor toen en alle tijden
van onrecht en geweld, verschrikkingen en lijden
Maar hij staart voor zich uit en lijkt hen te negeren.
Veel eerder lijkt hij óns bedroefd te observeren.
Alsof hij weer beseft het antwoord niet te krijgen
op de bedekte vraag waarom wij blijven zwijgen.
Toeschouwers, die zich nergens druk om maken…
En niets ons lijkt te raken,
niet wezenlijk te raken.
(Jan Boerstoel, 2015)

Onlangs stond het in de krant: vijf minuten per dag helemaal niets doen is buitengewoon goed voor de hersenen. Vijf minuten – dat is toch heel weinig, dacht ik. Wat kan dat nu voor verschil maken? En trouwens, dat doet iedereen toch wel, vijf minuten pauzeren ergens op de dag?
Maar nee! Het maakt dus wél verschil, zegt het onderzoek. En de gemiddelde mens doet dit níet vanzelf. Vijf minuten echt niets doen… gewoon op een stoel zitten, en ook geen TV kijken of mail checken op je telefoon of een tijdschrift pakken… het is een luxe die we onszelf niet gunnen.
Ongelooflijk, als je erbij nadenkt, hoe we onszelf druk maken. Ga het maar eens na bij uzelf, bij mij klopt in in elk geval wel. Bijvoorbeeld je hebt een klus af en gaat koffie zetten. Terwijl de koffie loopt doe je weer wat anders, iets opbergen bijvoorbeeld. En heb je je koffie, dan ga je er eens lekker voor zitten… maar niet voor lang. Binnen twee minuten ben je je post aan het openscheuren, of ligt je telefoon in je hand.
Is het dan gek dat we aan het einde van de dag druk in ons hoofd zijn? Zo druk bezig met ‘doen’ dat we niet toekomen aan ‘zijn’? Het lijkt wel of we geen innerlijke vrede hebben, als je ons zo bezig ziet.
De Franse filosoof Pascal zei eens ongeveer dit: de mensen zoeken, als ze niets te doen hebben, naar tijdverdrijf. Want als ze een tijdje zouden stilzitten, zou hun bestaan hen aanvliegen…. Pascal was een christen, hij kon niet alleen scherp observeren. Hij was overtuigd: ware rust vind je bij God. Maar Hem vinden doe je niet zolang je daar geen rust voor hebt… Hoe doorbreek je deze vicieuze cirkel? Zou daar misschien de kerk voor zijn – een plek waar je vanzelf een tijdje stilzit en niets ‘nuttigs’ doet? Maar eens een paar weken proberen!

Het is carnaval geweest. Het is Aswoensdag geweest. Carne, vale! (Latijn voor ‘vlees, vaarwel’). De tijd in het jaar is aangebroken dat in de kerk het lijden en sterven van Jezus centraal staat. Tot aan Pasen de Lijdenstijd, of zoals anderen het noemen de veertigdagentijd.
Wie niet kerks is vraagt zich misschien af: waarom zou je in hemelsnaam uitgebreid gaan peinzen over iemand die lijdt? Dat wil toch niemand? Nee, inderdaad. En juist daarom is het zo goed dat ik elk jaar gedwongen word om wél eens te denken aan wat mensen een onschuldige kunnen aandoen. We kijken liever weg van lijden en onrecht, omdat het akelig is en niet zoals je zou willen dat de wereld is. Het zou er niet moeten zijn!
Maar de Lijdenstijd dwingt me om wél te kijken. Om te beseffen dat de wereld inderdaad vaak geen prettige plek is. En dat is goed! Het ontneemt je de illusies die we liever handhaven over onszelf en over onze wereld. Je gaat beseffen wat er allemaal in mensen huist. En niet alleen in heel slechte, ook in jezelf, als je maar in de ‘juiste’ omstandigheden terechtkomt. Het zorgt dat je minder snel een ander doet lijden, wellicht…
Er was een Franse filosoof die ging mediteren, niet bij een kruisbeeld, maar bij een foto van een gemartelde Chinees. Ongetwijfeld deed hij inzichten op. Maar ik ben blij dat ik mijn gedachten mag richten op een lijdende Jezus! Je bewust zijn van wat mensen anderen aandoen, maakt niet alleen wijzer maar ook erg pessimistisch. Zó zijn de mensen, zó zullen ze altijd wel blijven… Maar Jezus’ lijden heeft een andere dimensie. God gaf er een zin aan die ons verstand te boven gaat. Zijn lijden brengt mij een ándere wereld binnen handbereik. Een wereld waar mensen anders worden, waar God de tranen van de ogen afwist. Dan geeft de overdenking van zijn lijden me verdieping, maar ook hoop. Godzijdank!

U hebt misschien wel eens uitspraken gehoord als de volgende: de rijkste 10% van de wereldbevolking bezit 90%, en de armste 90% bezit 10% van de welvaart. Als je daar even over denkt, is dat natuurlijk krom, het voelt oneerlijk. Onlangs echter was het volgende in het nieuws: “de 62 rijkste mensen ter wereld bezitten samen evenveel als de armste helft van de wereldbevolking”. Verbijsterend bericht! Ik heb het eens goed gecheckt, en het klopt echt. 62 mensen die samen even rijk zijn als 3,5 miljard anderen. Ofwel: de eigenaars van de helft van de wereldrijkdom passen samen in één bus; of misschien toepasselijker: één bescheiden vliegtuig. Zegt dit meer over hun rijkdom, of over de armoede waar miljarden in leven?
Tegelijk is denk ik dan: wat moet je ermee, behalve je hoofd schudden in verbazing? Je kunt natuurlijk wijzen op grote zaken zoals de structuur van de wereldeconomie, of de belastingontduikende trucs van de grootste bedrijven. Zeker waar! Alleen: zo blijft het ver bij ons vandaan. Immers, ik schat in dat géén van de lezers van Poeldijk nieuws bij het kleine groepje superrijken hoort, en gelukkig ook niet bij die grote groep van zeer armen.
Kunnen wij iets doen? Ja en nee. U en ik kunnen de wereldproblemen niet oplossen. Maar we kunnen wel zoeken hoe wij kunnen delen van wat we hebben. Daar hoef je niet superrijk voor te zijn. Wie twee tientjes per maand kan missen, kan een kind in Bangladesh een schoolopleiding geven, ik noem maar wat.
Eén van de rijkste mensen ter wereld is Bill Gates, de oprichter van Microsoft. Hij heeft plechtig beloofd om vrijwel zijn hele miljardenvermogen weg te geven bij zijn leven. Wordt hij daar arm van? Nee, hij zal vast wel wat miljoenen overhouden, al heeft hij nu miljarden. Maar ook in een ander opzicht wordt hij niet armer. Delen maakt rijker dan bijeenharken! Daarom, ook voor ons: zorg dat je zó rijk wordt! Een rijkdom die niet in geld is uit te drukken.